هفت اورنگ(ادبیات)

هفت اورنگ، مجموعه‌اي از هفت مثنوي از عبدالرحمان جامي.

گويا جامي ابتدا 5 مثنوي از اين مجموعه را به شيوة خمسة نظامي گنجوي و اميرخسرو دهلوی سروده و سپس دو مثنوي ديگر به آن افزوده است.²

اين مثنوي‌ها عبارتند از: 1ـ سلسلة‌الذهب در بیان حقایق عرفانی شامل سه دفتر، در بحر خفيف و سرودة 877ق / 1472م. 2ـ سلامان و ابسال حاوی اشارات عرفانی و اخلاقی با حکایات و تمثیلات در بحر مسدس، بر وزن مثنوي مولوي و سرودة 887ق / 1482م.³

شيوة رمزي اين مثنوي مهم و عميق ترين اثر جامي است.⁴ 3ـ تحفةالاحرار در وعظ و تربیت و در بحر سريع و بر وزن مخزن‌الاسرار نظامي و مطالع الانوار امير خسرو، سرودة 886ق / 1481م. 4ـ سبحةالابرار در سلوک و تربیت و تهذیب در بحر رمل مسدس و بر وزني تازه و سرودة 887ق / 1482م. 5ـ يوسف و زليخا سرودة 888ق / 1483م در بحر هزج مسدس مقصور و بر وزن خسرو و شيرين نظامي.⁵ 6ـ ليلي و مجنون در بحر هزج مسدس، بر وزن ليلي و مجنون نظامي و سرودة 889ق / 1484م. 7ـ خردنامة اسكندري در حِکَم و مواعظ از زبان فیلسوفان در بحر متقارب مثمن، ‌بر وزن اسكندرنامة نظامي و سرودة ح 890ق / 1485م.⁶

مآخذ:

1. براون، ادوارد. از سعدي تا جامي. ترجمة علي اصغر حكمت، تهران: ابن سينا، 1351، ص 765.
2. حكمت، علي اصغر. جامي. ‌تهران: چاپخانة بانک ملی، 1320، ص 183.
3. عابدي، محمود. مقدمه بر نفحات الانس جامی. تهران: انتشارات اطلاعات، 1375، ‌ص سيزده و چهارده (مقدمه).
4. زرين‌كوب، عبدالحسين. با كاروان حلّه. تهران: جاویدان، 1362، ص 257.
5. عابدی. همان. ص 15.
6. مدرس گیلانی مرتضی. مقدمه بر هفت اورنگ جامی. تهران: كتابفروشي سعدي، 1361، ص سي‌و‌دو و سي‌وسه (مقدمه). و نيز نك: صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. ‌تهران: دانشگاه تهران، 1356، ج 4، ص 347ـ 368.

ابوالقاسم رادفر