صنعتی زاده كرمانی، ‌عبدالحسين

صنعتي زادة كرماني، ‌عبدالحسين (1273ـ 1352ش / 1895 ـ 1973 م) داستان نويس.

عبدالحسين فرزند حاج علي اكبر صنعتي در خانواده‌اي فقير متوسط، اما آبرومند در كرمان زاده شد.¹ پدرش براي فرار از پيگرد نظام در 1325 ق از كرمان به استانبول رفت. در آنجا با سيدجمال الدين اسد آبادي طرح دوستي ريخت و مأموريت يافت كه پس از بازگشت به ايران مخفيانه به پخش نشريات انقلابي پردازد. اما به اتهام بابي گري طعمة كينه توزي عوام شد و در اثر بيكاري به تنگدستي افتاد. عبدالحسين نيز ناگزير در خيابانها به كبريت فروشي پرداخت. تا اينكه در ساية مساعي پدر وضع خانواده دوبار سامان گرفت و پرورشگاهي باز كردند. عبدالحسين نيز به كتابفروشي مشغول شد و شب و روزش را با خواندن كتاب سپري مي‌كرد. در پانزده سالگي كتاب اولش دام گستران را نوشت. و به هزينة خود در بمبئي به چاپ رساند. ده سال در كرمان به كتابفروشي پرداخت و دكانش كانون تجمع روشنفكران شهر بود. سپس به تهران آمد، كارخانة نساجي داير كرد و تاجر نسبتاً مرفهي شد.² سرانجام در پاريس درگذشت. ماخالسكي[1]، خاورشناس لهستاني او را پدر رمان‌هاي تاريخي ايران ناميده است.³ او نويسنده‌اي پر كار در اقسام گوناگون موضوع از جمله كتاب‌هاي علمي ـ داستاني به شمار مي‌رفت.⁴ زبان او ساده، روشن و بري از حشو و زوائد و آرايه‌هاي نثر نويسي پيشين است. از مهم ترين آثارش مي‌توان دام گستران يا انتقام خواهان مزدك (ج 1، 1299 ـ 1304ش)، ‌داستان ماني نقاش (1305ش)، رستم در قرن بيست ودوم (1313ش) و سياهپوشان (1323ش) را نام برد.⁵

مآخذ:

1. 1ـ اقتداري، احمد. «صنعتي، نويسنده يي از كرمان»، سي گفتار دربارة كرمان. از مجموعه سخنراني‌هاي هشتمين كنگرة تحقيقات ايراني كرمان، 25ـ 30 شهريور 1356، به كوشش محمد رسول دريا گشت، ‌كرمان: استانداري كرمان، ص 181 و 185.
2. 2ـ كامشاد، حسن. پايه گذاران نثر جديد فارسي. تهران: نشر ني، 1384، ص 81.
3. 3ـ اثر آفرينان. ‌زير نظر عبدالحسين نوايي، ‌تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، 1379، ج 4، ص 57.
4. 4ـ ادبيات داستاني در ايران زمين. ‌از سري مقالات دانشنامة ايرانيكا (2)، ترجمة پيمان متين، با مقدمة ابراهيم يونسي، تهران: اميركبير، 1382، ص 60.
5. 5ـ عابديني، ‌حسن. فرهنگ داستان نويسان ايران. تهران: تهران دبيران، 1369، ص 107ـ 108. و نيز نگ: آرين پور، يحيي. ‌از نيما تا روزگار ما. تهران: زوّار، چ 1، 1373، ج 3، س 224.

[1]. Machalski

ابوالقاسم رادفر