فصاحت
فصاحت، در علم معانی و بیان روشنی در کلمه و کلام یا به عبارت دیگر، گشاده زبانی و روشن گویی[۱].
صراحت لفظ، شیوایی بیان و پاکیزگی سخن از پیچیدگی و دشواری لفظی از لوازم اصلی فصاحت هستند[۲]. اهل فن در اصطلاح برای فصاحت بر اساس آنکه صفت کلمه یا صفت کلام و یا صفت متکلم قرار گیرد، سه نوع تعریف به دست دادهاند[۳].
الف) فصاحت کلمه که باید از عیوبی چون: 1- تنافر حروف 2- غرابت استعمال 3- کراهت در سمع 4- مخالفت قیاس صرفی، خالی باشد.
ب) فصاحت کلام که خالی بودن آن از عیوبی نظیر: 1- تنافر در کلمات 2- ضعف تألیف و تعقید لفظی 3- تقید معنوی 4- کثرت تکرار و 5- تتابع اضافات، ضروری است.
ج) فصاحت متکلم و آن هنگامی است که آوردن کلمه و کلام فصیح از عادات او باشد و کلمه و کلام فصیح را بدون هر گونه تکلف و تصنع ادا کند[۴].
از آنجا که کلام بلیغ پس از کلام فصیح تحقق میپذیرد، فصاحت را جزو علم معانی به شمار آوردهاند. بنابراین اگر کلمه یا کلام فصیح نباشد، به دلایل گوناگون نمیتوان آن را بلیغ دانست[۵]. ارتباط فصاحت و بلاغت* تا بدان پایه است که برخی از دانشمندان و صاحب نظران علم بلاغت از شیوایی و شکوه الفاظ به عنوان شرط لازم برای تحقق بلاغت یاد کردهاند[۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ میرصادقی (ذوالقدر)، میمنت. واژه نامه هنر شاعری. تهران: کتاب مهناز، چ 2، 1376، ص193.
- ↑ عباسپور، هومن. «فصاحت»، فرهنگنامه ادبی فارسی ؛ دانشنامه ادب فارسی (2). به سرپرستی حسن انوشه، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چ 1، 1376، ص 1042.
- ↑ نصیریان، یدالله. علوم بلاغت و اعجاز قرآن. تهران: سمت، چ 2، 1380، ص 25.
- ↑ علویمقدم، محمد؛ اشرفزاده، رضا. معانی و بیان. تهران: سمت، چ 1، 1376، ص 21ـ 25 (به اختصار).
- ↑ شمیسا، سیروس. معانی و بیان (1). تهران: دانشگاه پیام نور، چ 1، 1370، ص 11، 12، 13 (سری انتشارات آزمایشی متون درسی).
- ↑ رضانژاد (نوشین)، غلامحسین. اصول علم بلاغت در زبان فارسی. تهران: انتشارات الزهراء ، چ 1، 1367، ص 31.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
ابوالقاسم رادفر