مغان
مغان، نام جلگهاي وسيع در شمال استان اردبيل. پيشتر نام شهرستاني بود1 به مركزيت شهر گِرمي در همان استان كه اكنون با نام مركز خود خوانده ميشود.2
جلگة مغان كه يكي از حاصلخيزترين مناطق ايران به شمار ميآيد، با هوايي گرم و مرطوب در تابستان و بسيار سرد در زمستان3 و با ارتفاع حدود 100 متر يكي از مهمترين نواحي كشاورزي و دامپروري كشور محسوب شده و محل قشلاق ايلات و عشاير آذربايجان نيز هست.4
حدود يك سوم جلگة مغان در ايران قرار دارد5 و بقية آن، همچون برخي مناطق ايرانينشين ديگر در جريان جنگهاي ايران و روس به اشغال روسية تزاري درآمد و اكنون در كشوري به نام «جمهوري آذربايجان» واقع است.6
جلگة مغان كه از آبرفتهاي رود ارس و شعبههاي آن پديد آمده، با نام دشت مغان، شهرهاي متعددي از جمله شهرهاي مرزي بيله سوار، پارسآباد، اصلاندوز را در خود جاي داده7 و به لحاظ تاريخي شاهد حوادث گوناگوني بوده است. بابك خرمدين از اسپهبدان اين ناحيه بود كه در برابر سپاهيان عرب مقاومت كرد8 و نادرشاه افشار هم پس از دفع تجاوزگران خارجي و شورشيان داخلي و ايجاد امنيت نسبي در كشور، در اجتماع بزرگان ايراني و بنا به رأي آنان به پادشاهي رسيد.9
مآخذ:
1. جعفري، عباس. گيتاشناسي ايران. ج3، دايرةالمعارف جغرافيايي ايران. چ1، تهران: گيتاشناسي، 1379، ص1210.
2. دفتر تقسيمات كشوري. نشرية عناصر و واحدهاي تقسيمات كشوري. تهران: دفتر تقسيمات كشوري (وزارت كشور)، 1383.
3. سازمان نقشهبرداري كشور. اطلس زمينشناسي (اطلس ملي ايران). نگارش دوم، تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1382، ص 13.
4. سازمان پژوهش و برنامهريزي آموزشي. جغرافياي استان اردبيل. چ4، تهران: شركت چاپ و نشر كتابهاي درسي ايران، 1382، ص10.
5. همانجا.
6. سازمان نقشهبرداري كشور. اطلس تاريخ ايران. چ 1، تهران: سازمان نقشهبرداري كشور (سازمان مديريت و برنامهريزي كشور)، 1378، ص 129.
7. مؤسسة گيتاشناسي. اطلس گيتاشناسي استانهاي كشور. چ 1، تهران: گيتاشناسي، 1383، ص78.
8. بارتولد، و. تذكرة جغرافياي تاريخي ايران. ترجمة حمزه سردادور، چ3، تهران: توس، 1372، ص 228-229.
9. اطلس تاريخ ايران. همان. ص121.
غلامحسین تکمیل همایون