گندم

گندم که یکی از غلات اصلی تولیدی کشور ایران است، در نقاطی خوب می‌روید و رشد می‌کند که هوا زود گرم می‌شود و باران کم است. در نواحی مرطوب سواحل دریاها یا نقاط سردسیر کوهستانها محصول‌گندم دیرتر به دست می‌آید. از این رو در ایران نیز به علت موقعیت آب و هوایی آن،گندم تقریباً در تمام نقاط کشور به غیر از نواحی مرطوب و کم ارتفاع سواحل دریای خزر کشت می‌شود.

محصول گندم در ایران

روش کشت و زرع‌گندم به طور عمده روش سنتی و متداول قدیمی است. شیوه کشاورزی، ماشینی نیز (مکانیزه) در بعضی نقاط رواج یافته که میزان عملکرد محصول در این مناطق به لطف شیوه‌های جدید و تکنولوژی مناسب به میزان قابل توجهی افزایش یافته است.

البته علت تفاوت در میزان برداشت محصول در نقاط مختلف از اختلاف نوع آب و هوا و جنس خاک و میزان جمعیت نیز ناشی می‌شود. از نظر سطح زیر کشت، تقریباً تمام سطح کشت دیم و %۸۰ سطح زیر کشت آبی ایران را کشت‌گندم و جو اشغال می‌کند. سطح زیر کشت‌گندم در سال ۵۶، ۴,۸۴۶,۷۲۶ هکتار و در سال ۷۴، ۶,۵۶۷,۴۴۰ هکتار بوده است که از این مقدار ۲,۲۹۱۰۴۸۶ (%۹/۳۴) هکتار سطح زیر کشت آبی و ۴,۲۷۵,۹۵۴ (۱/۶۵%) هکتار سطح زیر کشت دیم بوده است.

جدول شماره 1. سطح زیر کشت و تولید گندم آبی و دیم: در استانهای اصلی تولید کننده

تولید(تن)			سطح زیر کشت(هکتار)			نام استان
جمع	دیم	آبی	جمع	دیم	آبی
1275573	250784	1024789	1092231	686681	405550	خراسان
1456138	186575	1269563	516996	208088	308908	فارس
522637	223516	299121	288600	205039	83561	مرکزی
569918	357176	212742	481413	392657	88756	آذربایجان شرقی
561360	297275	264085	325272	230202	95070	آذربایجان غربی
941865	207489	734376	527432	261840	265592	خوزستان
674493	541398	133095	525551	475027	50524	کردستان
670059	296573	373486	347747	248984	98763	همدان
590725	314785	275940	332038	238784	93254	لرستان

میزان تولید آبی در این سال ۷,۰۹۴,۴۴۱ تن (%۲/۶۳ کل تولید) و میزان تولید دیم ۴,۱۳۳,۱۰۵ تن (%۸/۳۶ کل تولید) بوده که جمعاً حدود ۱۱,۲۲۷,۵۴۶ تن کل تولید گندم در سال ۷۴ بوده است. میزان افزایش سطح زیر کشت محصول گندم در سال ۷۴ نسبت به سال ۷۶ حدود %۵/۳۵ افزایش داشته است. تولید گندم نیز از ۵,۵۰۰ تن در سال ۵۶ با رشدی حدود ۱۰۴% به حدود ۱۱,۲۲۸ تن در سال ۷۴ رسید.

استانهای گندم خیز کشور عبارتند از: استان خراسان، فارس، مرکزی، آذربایجان شرقی و آذربایجان غربی، خوزستان، کردستان، لرستان، همدان و چند استان دیگر که تولید قابل توجهی ندارند. روی هم رفته تولید گندم در کشور روندی افزایشی داشته، بخصوص با به کارگیری روشهای مکانیزه در برخی مناطق، میزان عملکرد در هکتار از رشد خوبی برخوردار بوده است. همانطور که از جدول فوق پیداست، استان خراسان با %۶۳/۱۶ بالاترین رقم سطح زیر کشت کشور را به خود اختصاص داده است و استانهای خوزستان و کردستان هر کدام با %۸ در رتبه بعدی قرار دارند. استان فارس با %۱۳ بالاترین مقدار تولید گندم را به خود اختصاص داده و استانهای خراسان و خوزستان به ترتیب با %۴/۱۱ و %۴/۸ در رتبه‌های بعدی قرار گرفته‌اند.

میزان واردات و صادرات گندم

از مقدار و ارزش صادرات و واردات گندم اطلاعات دقیقی در سالنامه‌های آماری و ترازنامه و گزارش اقتصادی بانک مرکزی وجود ندارد. تنها رقمی که تحت عنوان واردات و صادرات غلات در سالنامه آماری‌کشور (سال ۱۳۵۷) موجود است عبارت است از:

۲,۱۷۲,۴۰۱ تن	میزان واردات غلات در سال ۵۶
۳۱,۵۳۹,۱۹۸ ریال	ارزش واردات غلات در سال ۵۶
۱۰۱۹ تن	میزان صادرات غلات در سال ۵۶
۲۳,۶۱۲ ریال	ارزش صادرات غلات در سال ۵۶
ارزش واردات غلات و فرآورده‌های آن در سال ۱۳۷۴ بالغ بر ۹۹۴ میلیون دلار بوده است.

نمودار شماره 1

نمودار شماره 2