مفهوم خویشاوندی

خویشاوندی، شبکه وسیعی از افرادی است که از طریقِ نیاکانِ مشترکِ زناشویی و فرزندپذیری به یکدیگر وابسته شده‌اند. نظام خویشاوندی، امکانی است برایِ تشخیصِ روابطِ میان خانواده‌ها و سازمانِ آنها. هانری مندراس، طائفه،کلان و قبیله را اشکالی از خویشاوندی می‌داند.^{۳} به نوشته او، «طائفه عبارت است از گروهی از اشخاص که جدّ مشترکِ شناخته شده‌ای دارند».^{۴} طائفه می‌تواند چند شاخه داشته باشد و در برخی جوامع بی‌نهایت گسترده است و می‌توان چندین رشته خانوادگی همخون مانندِ برادران، عموها و عموزادگان را در شاخه‌های متعددِ آن نشان داد و از لحاظِ تاریخی تا ۸، ۹ و یا ۱۰ نسلِ گذشته را هم پیدا کرد و به مفهوم «دودمان» راه برد که در ۱. باقر ساروخانی، همان، ص ۳۳. ۲. همان.

(۳. هانری مندراس، همان، ص ۲۲۹. ۴. همان.

ضمیمه

۱۹۹

اصطلاح به منزله شناسایی آن نوع هموندی میانِ افراد است که از این واقعیت ناشی می‌شود که برخی از آنها اولادِ برخی دیگر هستند. «کلان» نیزگروهِ اشخاصی است که خود را از اعقابِ یک جدّ واحد می‌دانند، امّا تعیینِ همه حلقه‌هایِ زنجیرِ نسبی اَنها ممکن نیست. جدّ مذکور می‌تواند موجودی اساطیری یا غیر بشری مانندِ گیاه یا حیوان هم باشد؛ که مردم‌شناسان آن را «تو تمیسم» می‌نامند. توتمیسم، معمولاً در جوامع ابتدایی یافت می‌شود و موجبِ پدیدار شدنِ پاره‌ای ممنوعیتهایِ کاری و غذایی می‌شود. «قبیله» نیز معمولاً از چندین‌کلان تشکیل می‌شود و تعریفِ آن تا حدودی به سرزمینِ مشترکی که افراد در آن زندگی می‌کنند، باز می‌گردد.^{۱} باتامور، دو عامل اصلی را موجب پیدایشِ نظام‌هایِ خویشاوندی برشمرده است: ۱. برون‌همسریِ خانوادگی، ۲. این واقعیت که هر فردِ معمولی عضوی از دو خانواده راه‌یابی و فرزندزایی است.^{۲}