انواع ادبی در ادبیات فارسی

انواع ادبی در ادبیات فارسی،

در ادبیات فارسی بحث انواع ادبی دو شاخه دارد:

الف) محتوا و عوامل درونی ادبیات فارسی و اصطلاحاً موضوع و ماده‌ی ادب فارسی.

ب) بحث در شکل و صورت ادبیات فارسی، شعر و تحول قالب‌های گوناگون آن از دید سنتی.

در گروه نخست می‌توان از چهار نوع حماسی ،(Epic) غنایی ،(Lyric) تعلیمی (Didactic) و نمایشی (Dramatic) نام برد. در نوع دوم، تقسیم بندی صوری و رایج در ادب فارسی، در زمینه‌ی شعر است که عموماً در آثار بلاغی دانشمندان مسلمان یافت می‌شود. در این نوع تقسیم‌بندی توجه به قالب و شکل اثر است و آن را شامل انواعی می‌دانند مانند: قصیده، مثنوی، رباعی، غزل، دوبیتی، مسمط، قطعه، ترجیع‌بند، ترکیب‌بند، مستزاد^{۱}.

ما در ضمن بحث از انواع ادبی فارسی از نظر محتوا، سعی می‌کنیم قالب‌های شعری را هم نشان دهیم و این مسئله به ویژه در بحث انواع غنایی نشان داده خواهد شد؛ زیرا نوع غنایی ادب فارسی از تمام قالب‌های رایج در شعر فارسی سود جُسته است. از بحث ادب نمایشی در سطح گسترده چشم می‌پوشیم، زیرا در ادب فارسی، همانند ادب اروپایی، ادب نمایشی کلاسیک مکتوب کمتر وجود دارد امّا در دوره‌ی معاصر گسترش

۱. همایی: فنون بلاغت و صناعات ادبی، ص ۹۴.

انواع ادبی در ادبیات فارسی

۱۳۷

یافته‌است و به جای آن از ادب داستانی سخن خواهیم گفت که به گستردگی در ادب منثور و منظوم رواج داشته است.