ترکیب بند
۶-۲) ترکیب بند
به شعری گفته میشود که دارای بندهای هموزن و همقافیه است و در پایان هربند، بیتی میآید که با قافیهای تازه و جدیداست. به این بیت «واسطةالعقد» میگویند. ابیات ترکیببند دارای وزن عروضی چنین است: و تنها، شاعر هر بند بیتی را به قافیهی مختلف میآورد. طرح قافیهی ترکیب بند چنین است:
| الف | الف | -- |
| الف... | ||
| بیت برگردان یا واسطة العقد: | ||
| ب | ب | |
| ج | ج | |
| ج... | ||
| د | د | |
| بیت برگردان: د د | ||
در میان شاعران فارسی در سرودن این قالب شعری، فرخی سیستانی، قطران تبریزی، جمالالدین عبدالرزاق اصفهانی، وحشی بافقی و ملکالشعرای بهار از بقیه معروفترند و از آنان ترکیببندهای معروفی باقیماندهاست. از میان ترکیببندهای معروف، یکی سرودهی جمالالدین اصفهانی در ستایش پیامبر (ص) است که دو بند آن را در اینجا میآوریم':
۱. دیوان جمالالدین، صص ۱۱- ۲.
۲۳۵
| انواع ادبی در ادبیات فارسی | ||
| وی قبهی عرش تکیهگاهت | ای از بر سدره، شاهراهت | |
| بشکسته ز گوشهی کلاهت | ای طاق نهم رواق بالا | |
| هم شرع خزیده در پناهت... | هم عقل دویده در رکابت | |
| سوگند به روی همچو ماهت | خوردهاست خدا ز روی تعظیم | |
| ایزد که رقیب جان خرد کرد | ||
| نام تو ردیف نام خود کرد | ||
| وی خلق تو پایمرد عالم | ای نام تو دستگیر آدم | |
| چاووش رهت مسیح مریم | فراش درت کلیم عمران | |
| حلقه شده این بلند طارم ... | از نام محمدیت میمی | |
| پیش تو زمین و آسمان هم | نایافته عز التفاتی | |
| کونین نوالهای ز جودت | ||
| افلاک، طفیلی وجودت . |