محیط زیست

.

محیط زیست

محیط زیستی که در آن زندگی می‌کنیم شامل روابط، آب و هوا،گیاهان، جانوران و انسان می‌باشد که طی میلیاردها سال به تعادل رسیده است. با شروع دوران صنعتی از طریق دخالت بشر در محیط زیست، به علت بهره‌گیری شدید از آن و همچنین ایجاد پدیده‌ای جدید به نام آلودگی در چرخه‌های زیست محیطی، این تعادل در سطح جهان بر هم خورد. از این رو تأمین رفاه انسانها که هدف توسعه اقتصادی است، از طریق انواع آلودگی‌ها و تخریبها از جمله: آلودگی هوا و آب، بارانهای اسیدی، پدیده گلخانه‌ای، کاهش لایه ازن، تخریب جنگلها و مراتع، گسترش صحراها، ایجاد زباله‌های شهری و صنعتی و نظایر آن، در معرض خطر جدی قرار گرفته است، به گونه‌ای که اکثر کشورهای جهان برای رهایی از این بحران، مبحث توسعه پایدار را که رابطه منطقی میان انسان با محیط زیست و منابع طبیعی است، مطرح ساخته‌اند. اهمیت مسایل زیست محیطی در ایران نیز مسئولان و دست اندرکاران حفاظت محیط زیست را بر آن داشته، تدابیر مناسبی در جهت محافظت از محیط زیست و منابع طبیعی بیندیشند.

توجه به مناطق حساس، مقابله با بحرانهای زیست محیطی، تشکیل کمیته توسعه پایدار و تحقیقات و مطالعات وسیع در این زمینه و اقدامات اساسی برای جلوگیری از آلودگی و نابودی منابع طبیعی از جمله فعالیتهای انجام یافته طی دهه‌های اخیر در کشورمان بشمار می‌روند.

به منظور حفظ گونه‌های نادرگیاهی و جانوری، وجود شاخصهای مقایسه‌ای و بالاخره

tt

إ

۶۸

گذری بر جغرافیای ایران

آموزش و مطالعه منابع طبیعی، مناطقی در کشورمان به عنوان پارک ملی، منطقه حفاظت شده، پناهگاه حیات وحش و اثر طبیعی ملی تحت حفاظت مشخص گردیده است. علاوه بر اقدامات انجام شده در زمینه وضع قوانین به منظور کاهش آلودگی هوا، آموزش مسایل زیست محیطی به مردم از طریق کتب و مجلات و تهیه مطالب درسی، نمایش فیلمهای مستند و نظایر آن ایجاد حداقل ۵۰۰۰ هکتار فضای سبز در شهرهای آلوده نظیر مشهد، شیراز، اصفهان، تبریز، اهواز، اراک و ایجاد فضای سبز داخل شهری در شهرهای آلوده کشور، تجهیز و بهره‌وری پایدار ۱۲ منطقه تحت کنترل و ۶ پارک ملی و ادامه عملیات اجرایی دو پارک طبیعی پردیسان و اراک، انجام مطالعات استانی جهت نیل به ضوابط و مطالعات استانی، آموزش‌های زیست محیطی بهسازی و تجهیز پارک ملی گلستان از جمله اقدامات استانی در زمینه حفاظت از محیط زیست می‌باشد.

زیستگاههای ابران

در قوانین و آیین نامه‌های شکار و صید در ایران، زیستگاه‌های شکار به دو منطقه تقسیم شده است؛ منطقه آزاد که شکار در آن مناطق در فصول مجاز با رعایت ضوابط مقرر شده آزاد است و مناطق حفاظت شده، پارک ملی، آثار ملی و پناهگاه وحش که شکار در آنها جز در موارد استثنایی ممنوع است. مناطق چهارگانه به قرار زیرند:

پارک ملی

به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، بیشه‌های طبیعی و اراضی جنگلی، دشت، آب و کوهستان اطلاق می‌شود که نمایانگر نمونه‌های برجسته‌ای از مناظر طبیعی ایران باشد. این مناطق به منظور حفظ وضع طبیعی آن و همچنین ایجاد محیط مناسب برای تکثیر و پرورش جانوران وحشی و رشد پوشش گیاهی، تحت حفاظت قرار می‌گیرند. تیر اندازی و شکار، تعلیف احشام و قطع اشجار، بوته کنی و به طور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستنی‌ها شود و ورود و عبور در این مناطق ممنوع است مگر در موارد ضروری و بنا به

۱- ایران آباد «هشت سال دفاع مقدس»، روابط عمومی سازمان برنامه و بودجه، صفحات ۸۶ و ۸۷

محیط زیست و زیستگاه‌های ایران

۶۹

تشخیص سازمان حفاظت محیط زیست ایران.

این مناطق شامل پارک ملی «گلستان» در گرگان، «کویر» در تهران و سمنان، «ارومیه» در آذربایجان شرقی و غربی، «تندوره» در خراسان، «خجیر» و «سرخه‌حصار» در تهران و «بمو» در استان فارس است.

آثار طبیعی ملی

عبارت از پدیده‌های نمونه و نادر گیاهی، حیوانی، اشکال یا مناظر کم‌نظیر و کیفیات و یژه طبیعی زمین یا درختان کهنسال تاریخی است که با منظور نمودن محدوده متناسبی تحت حفاظت قرار می‌گیرند.

اثر ملی «خشکه داران» در مازندران، اثر طبیعی ملی «دهلران» در ایلام، اثر طبیعی ملی «سوسن سفید» درگیلان و درخت سرو هرزه ویل‌گیلان از این زمره هستند.

منطقه حفاظت شده

به محدوده‌ای از مناطق طبیعی کشور اعم از جنگل، مرتع، دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که از نظر ضرورت حفظ و تکثیر نسل جانوران وحشی یا حفظ و احیای رستنیها و وضع طبیعی آن دارای اهمیت ویژه‌ای است و به همین دلیل تحت حفاظت قرار می‌گیرد. شکار و صید در این مناطق تابع ضوابطی است که با توافق سازمان جنگلها و مراتع کشور و سازمان حفاظت محیط زیست تدوین می‌شود.

مقررات شکار و صید در این مناطق هرسال از طرف سازمان وضع و اعلام می‌گردد.

پناهگاه حیات وحش

به محدوده‌ای از منابع طبیعی کشور اعم از جنگل و دشت و آب و کوهستان اطلاق می‌شود که دارای زیستگاه‌های طبیعی نمونه و شرایط اقلیمی خاص برای جانوران وحشی هستند و به منظور حفظ و احیای این زیستگاه‌ها تحت حفاظت قرار می‌گیرند.

قطع اشجار، بوته‌کنی، خارزنی و به طور کلی هر عملی که موجب از بین رفتن رستنیها شود در این مناطق ممنوع و چرای احشام و شکار در آنها تابع ضوابط خاصی است.

گذری بر جغرافیای ایران ۷۰

در حال حاضر هفت «پارک ملی» چهار منطقه «آثار طبیعی ملی» بیست و چهار

«پناهگاه حیات وحش» و چهل و شش «منطقه حفاظت شده» وجود دارد، که از این میان پنج

منطقه هم پارک است و هم منطقه حفاظت شده.

علاوه بر موارد فوق رودخانه‌های جاجرود و کرج در تهران و چالوس، سرداب رود، لار و

هراز در مازندران نیز رودخانه‌های حفاظت شده را تشکیل می‌دهند.

کلیه مردابها، روگاه‌ها و خلیج‌های مجاور دریای خزر و همچنین رودخانه‌های واقع در استان‌های

گیلان و مازندران که به این آبها یا دریای خزر می‌ریزند تا مصب دریا، حفاظت شده محسوب

می‌شوند'.

.

۱- تاجبخش، هدایت و دیگران، نخجیران از آغاز تا امروز در ایران، با همکاری انتشارات روایت، تهران، ۱۳۷۴.

محیط زیست و زیستگاه‌های ایران

۷۱

مشخصات پناهگاه‌های حیات وحش در ایران

محل جغرافیایی گیلان گیلان زنجان فارس کرمانشاه سمنان - خراسان خوزستان

کرمان سمنان - مازندران خوزستان خوزستان مازندران

مازندران گیلان

خوزستان

خوزستان اصفهان

اصفهان آذربایجان شرقی ۰ کرمان خراسان

مازندران اصفهان - مرکزی مازندران مازندران

۹۳۷ ۱۴۸

۷۲

گذری بر جغرافیای ایران

مشخصات پارکهای ملی ایران

محل جغرافیایی	مساحت	پارک ملی	شماره
مازندران، خراسان، سمنان	۹۱۸۹۵	گلستان	۱
آذربایجان غربی و شرقی	۴۶۳۶۰۰	دریاچه‌ارومیه	۲
فارس	۴۸۰۷۵	بمو	۳
تهران، سمنان	۴۲۰۰۰۰	کویر	۴
خراسان	۳۰۷۸۰	تندوره	۵
تهران	۱۱۵۷۰	خجیر	۶
تهران	۹۳۸۰	سرخه‌حصار	۷

مشخصات مناطق حفاظت شده ایران

محل جغرافیایی فارس آذربایجان شرقی

لرستان تهران - مازندران

فارس -کرمان کردستان

تهران - مازندران

کرمانشاه

سمنان - مازندران سمنان خراسان

منطقه حفاظت شده

منطقه حفاظت شده ارژن

منطقه حفاظت شده ارسباران

منطقه حفاظت شده اشترانکوه

منطقه حفاظت شده البرزمرکزی

منطقه حفاظت شده انگوران

۱- همان،

محیط زیست و زیستگاه‌های ایران

۷۳

مشخصات مناطق حفاظت شده ایران

خراسان

تهران

مازندران

هرمزگان

بوشهر

خراسان

خراسان

خراسان

گیلان

خوزستان

خوزستان

تهران - سمنان

سیستان و بلوچستان

هرمزگان

خراسان

تهران - مازندران

گیلان

آذربایجان‌غربی‌وشرقی

بوشهر تهران

سیستان‌وبلوچستان

فارس - هرمزگان

مرکزی بوشهر هرمزگان لرستان

گذری بر جغرافیای ایران

۷۴
مشخصات مناطق حفاظت شده ایران
یزد	۱۷۵۰۰۰	منطقه حفاظت شده کالمندوبهادران
کهکیلویه و بویراحمد	۸۶۵۰۰.	منطقه حفاظت شده دنا
چهارمحال و بختیاری،	۶۰۷۸۰	منطقه حفاظت شده سبزکوه
همدان	۱۶۰۰۰	منطقه حفاظت شده لشکردر