ایلات و عشایر
ايلات و عشاير، ايلات جمع ايل، كلمـﺔ تركي، و عشاير جمع عشيره، واژﺓ عربيست و به اقوام و جماعاتي اطلاق ميشود كه داراي مسكن ثابت نبوده، بهصورت كوچنشين در چادرهاي متحرك زندگي ميكنند.
در گذشته، اغلب ايلات و عشاير ايران از جهت حقوقي و اداري در درون ايل داراي نظام سنّتي حقوقي خاص خود بوده و هم از نظام حقوق شرع كه زيرنظر مجتهدان و هم از نظام حقوق عرف كه زير نظر حاكمان و واليان اداره ميشد، استقلال داشتند و از حقوق سنّتي نانوشته و غيرمدوّن ايل كه سينه به سينه به آنان رسيده بود، پيروي ميكردند.1 براي مثال، ايلات عرب مقيم خوزستان، در مسائل جنايي و اختلافات ناموسي، به قوﺓ قضائيـﺔ شرعي يا عرفي مراجعه نميكردند، بلكه در صورت وقوع جنايت، به عادات و رسوم بازمانده پيش از اسلام كه به آن «رسم فصل» ميگفتند، عمل ميكردند. براي مثال، در اين ايلات، كيفر قتل عمد، قصاص يا ديه نبود، بلكه مجازات قتل نفس، علاوه بر جريمهيي نقدي كه ريشسفيد قبيله تعيين ميكرد و ربطي به ديه نداشت، آن بود كه خواهر قاتل را به برادر مقتول به زني دهند.2
مآخذ:
1. امين، سيدحسن. تاريخ حقوق ايران. تهران: دايرةالمعارف ايرانشناسي، 1381، ص 381.
2. آلاحمد، جلال. «آيين فصل»، كارنامـﺔ سهساله. تهران: زمان، 1347، ص 35ـ44.
سید حسن امین