شیخ طبرسی
شيخ طبرسي، عارف، فقيه و مفسر بزرگ سدۀ ششم هجري.1 ابوعلي فضل ابن فضل ـ طبرسي العسبۀ و الشهرۀ، ابوعلي الكفيد، امين الدين اللّقب و گاه ملقب به امين الاسلام.2 در (468-469ق)، در مشهد به دنيا آمد.3 نام او منسوب به تفرش از نواحي اراك است. اما شيخ تصريح كرده كه نسبت آن به طبرستان از بلاد مازندران كه گاه به گيلان تعميم داده، ميرسد؛ نه به طبرس قم كه معرب ناحيه تفرش است.4 طبرسي از جمله عالماني است كه آثار قلمي بسيار داشته و نوزده عنوان آنها در ريحانۀالادب ذكر شده.5 از جمله آثار وي عبارتاند از 1- حدائن الامور در اخبار، 2- الشواهد، 3- مكارم الاخلاق در مورد اخلاق اسلامي و احاديث قرن ششم، 4- عدۀالسفر عدۀالحضر، 5- كنوز البحال در ادعيه.6 نيز داراي سه تفسير است، تفسير كبير «مجمع البيان»، تفسير وسيط «جوامع الجامع»، تفسير وجيز «الكافي الشافي».7 و از جمله شاگردان شيخ عبارتاند از شيخ عبدالله دوريستي، شيخ حسن بن فضل (صاحب مكارم اخلاق)، شيخ منتخب الدين (صاحب فهرست)، قطب راوندي (شارح نهج البلاغه).8 از فتاوي مشهور شيخ اين است كه وي همۀ منهيات ديني را از جمله معاصي كبير ميدانست و معتقد بود صغير بودن بعضي نسبت به مافوق خود است.9
شيخ در 548ق در سبزوار درگذشت و جنازۀ او به مشهد منتقل و در فاصلۀ 250 متري شمال شرقي حرم حضرت رضا(ع) مدفون شد.10
مآخذ:
1. گرجي، ابوالقاسم. تاريخ فقه و فقها. تهران: سازمان مطالعه و تدوين كتب علوم انساني دانشگاههاي (سمت)، 1379، ص224.
2. مدرس، ميرزا محمدعلي. ريحانۀالادب. تبريز: چاپخانۀ شفق، چ2، ج4، 1324، ص36.
3. كريمان، حسين. طبرسي و مجمع البيان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران، ج1و2، 1341، تجديد به كوشش علي كريمي. مؤسسۀ انتشارات فرهاني، ج1و2، 1376، ص32.
4. ريحانۀالادب. ص33.
5. تاريخ فقه و فقها. ص224.
6. ريحانۀالادب. ص38و39.
7. همان.
8. تاريخ فقه و فقها. همانجا.
9. همانجا.
10. طبرسي و مجمع البيان. همانجا.
اسدالله معظمی گودرزی