ایل جلالی
جلالي، از ايلات بزرگ ترك پراكنده در استان آذربايجان غربي ايران.
خاستگاه اصلي اين ايل در سرزمين عثمانيها بوده است كه در زمان شاه عباس صفوي (حك 995-1037ق / 1587-1628م) به ايران كوچانده و در نواحي آذربايجان، كردستان و قزوين اسكان داده ميشوند. در 932-933ق، شخصي به نام آتماجه كه از قزلباشها بود با گروهي از تركها در امپراتوري عثماني دست به شورش زدند و به نواحي مختلف هجوم بردند و به قتل و غارت و راهزني پرداختند. نهايتاً آتماجه و گروهش مقابل نيروهاي بيگلربيگي ديار بكر ـ خسرو پاشا ـ توان مقاومت نيافتند و به ايران گريختند. به گزارش منابع تاريخي ترك گروه آتماجه بعدها به جلالي معروف شدند. برخي جلاليها را كرد دانستهاند و از اختلافات و درگيريهايشان با عثمانيها و كوچ به سمت كردستان و... كرد بودن آنها را نتيجهگيري كردهاند.1
نام ايل از نام بنيانگذار ايل ـ جلال ـ گرفته شده است.2 بيشتر جلاليها يكجانشين شدهاند؛ با اين حال شمار زيادي از آنها كوچنده هستند و بين روستاهاي شهرستانهاي چالدران و ماكو استان آذربايجان غربي ييلاق و قشلاق ميكنند.3 كوچندگان جلالي 2/48 درصد خانوارهاي كوچندة استان آذربايجان غربي شامل ميشوند.4
ايل جلالي از 10 طايفه و 59 باو (= تيره) و 247 اوبه (= زومه) تشكيل شده است.5
در ساختار سياسي ـ رهبري جلاليها، منصب موروثيِ رياستِ ايل در رأس هرم قدرت و در بالاترين مقام تصميمگيري قرار دارد و رؤساي طايفه و اوبه (سراوه = سراوبه) پس از او قرار ميگيرند.6
از جمعيت كل جلاليها اطلاع چنداني در دست نيست. شمار جمعيت كوچندة ايل جلالي در 1377ش، 2685 خانوار و 19314 نفر گزارش شده است.7
جلاليها اقتصاد پررونقي دارند و از طريق پرورش گاو و گاوميش، بز و گوسفند و شتر و كشاورزي و باغداري امرار معاش ميكنند.8
مآخذ:
1- اسكندرينيا، ابراهيم. ساختار سازمان ايلات و شيوة معيشت عشاير آذربايجان غربي. بندرانزلي: 1366، ص 52-62؛ توحدي، كليمالله. حركت تاريخي كرد به خراسان. مشهد: 1364، ص 2/176-177؛ لطفي پاشا. تواريخ العثماني. استانبول: 1341ق، ص 323؛ نيز نك: سومر، فاروق. نقش تركان آناطولي در تشكيل و توسعة دولت صفوي. ترجمة احسان اشراقي، محمدتقي امامي، تهران: 1371، ص 94-95.
2- اسكندرينيا، ابراهيم. همان. ص 130.
3- سرشماري اجتماعي، اقتصادي عشاير كوچنده 1377، جمعيت عشايري دهستانها. تهران: 1378، ص 23، 27-28.
4- اسكندرينيا، ابراهيم. همانجا.
5- اسكندرينيا، ابراهيم. همانجا.
6- اسكندرينيا، ابراهيم. همانجا.
7- سرشماري اجتماعي، اقتصادي عشاير كوچنده 1377، نتايج تفصيلي. تهران: 1378، ص 15.
8- اسكندرينيا، ابراهيم. همان. ص 132.
معصومه ابراهیمی