موسیقی بوشهر
ناحية بوشهر از ديرباز رهگذر و محل سكونت اقوام و نژادهاي مختلف بوده است. به جز ساكنان بومي، تعداد قابل توجهي از ساكنين اين ناحيه بازماندگان مهاجرين آفريقايي هستند كه در گذشته به عنوان برده به اين ناحيه آورده شدهاند. با ورود فرهنگ آفريقايي به اين ناحيه، بخشي از فرهنگ و موسيقي بوشهر از آن متأثر شده است. اين تأثير در تعدادي از ترانهها، يَزلهها، نِميهها (آوازهاي كار)، مراسم سنج و دمام و چند نمونة ديگر نمايان است. موسيقي اين ناحيه را ميتوان در يك تقسيمبندي كلّي به دو بخش موسيقي مذهبي و غيرمذهبي تقسيم كرد.
موسيقي مذهبي. به دليل اهميت آئينهاي عزاداري محّرم در بوشهر و فراواني، تنوع و گستردگي آوازهاي مربوط به آن ميتوان ادعا كرد كه بخش مهمي از موسيقي بوشهر آوازهاي مربوط به مراسم عزاداري محرم است. اين بخش را ميتوان متشكّلترين بخش موسيقي بوشهر به حساب آورد. مراسم عزاداري محرم با اجراي گروهي متشكل از دمامها، سنجها و بوقي آغاز ميشود و با ذكر، وعظ و خطابه، مصيبت، سينهزني و نوحهخواني ادامه مييابد. ساير نمونههاي موسيقي مذهبي بوشهر عبارتاند: بيت عزا، مناجات، چاووشي، عزاي زنانه، دُمدُم سهري و... .
موسيقي غيرمذهبي. اين نوع موسيقي نيز در انواع مختلف و هر كدام مربوط به يك رسم يا آئين در سرتاسر ناحية بوشهر جريان دارد. شَروه از نمونههاي بسيار مهم در اين رابطه است. شَروه توسط تكخوان اجرا ميشود و اشعار آن غالباً متعلق به نايز و مفتون است. شَروه كه در شيوههاي مختلف خوانده ميشود در واقع يك آواز بنيادي در ناحية بوشهر تلقي ميشود. آواز بيدگوني، شاهنامهخواني (جنگنامه)، مولودخواني، ترانهها، يَزله، خيامخواني، نِميهها (آوازهاي كار)، لالايي، نمونههاي سازيِ موسيقي (مولودي، حاجيوني، چوپيچهاردستماله، له، چوپي بوشهري، شَكي، آهنگهاي رقص و بازي و آوازهاي اهل هوا (زار، مشايخ، ليوا) از ديگر نمونههاي موسيقي بوشهر محسوب ميشود.
سازهاي متداول در ناحية بوشهر شامل: انواع دمام*، سنح*، بوق*شاخي، نيانبان*، نيجفتي*، ني*، دايره*، دهلهاي شيخ فرج و در حد محدودي سرنا* و نقاره* است.
مآخذ:
اطلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:
- كار ميداني
- موسيقي مناطق جنوب ايران (هرمزگان، بوشهر، خوزستان). محمدرضا درويشي، حوزة هنري، مركز موسيقي.
- دايرةالمعارف سازهاي ايران. جلد دوم، محمدرضا درويشي، ماهور.
محمدرضا درویشی