موسیقی کردستان
كردستان هم به دليل گستردگي و تنوع موسيقايي و هم قدمت انواعي از موسيقي از نواحي مهم موسيقايي ايران است. از منظرتاريخي موسيقي كردستان را ميتوان به دو بخش تقسيم كرد كه شامل دورههاي باستاني و ميانه است.
1. دورة باستاني، ريشههاي اين بخش متعلق به پيش از اسلام است. آوازهاي هوره، سياچمانه، نمونههايي از آوازههاي بيت و حيران و برخي مقامهاي اجرا شده با سرنا* و دوزله* متعلق به اين دورهاند. هوره منشاء شكلگيري بسياري از آوازهاي دورههاي گذشته است و مقامهاي آن با تغيير شكل مناسب توسط بيتخوانان در اجراي منظومهها و حكايتهاي كُردي و نيز توسط خوانندگان چَپلَه و گوشي مورد استفاده قرار ميگيرند.
2. دورة ميانه، بسياري از نمونههاي موسيقي كُردي متعلق به اين دورهاند. به اين بخش از موسيقي گاه عنوان گوراني داده ميشود. ترانهها و آهنگهاي رقص غالباً متعلق به اين دورهاند كه با آواز، سرنا* و دهل*، دوزله* و تمبك*، ني*(شمشال)، نرمهناي* و گاه كمانچه* و دايره* و دف* اجرا ميشوند. اين بخش، گستردهترين بخش از موسيقي كردستان محسوب ميشود.
بخش گستردهاي از موسيقي دورة ميانه را موسيقيهاي رقص تشكيل ميدهد. گريان، فتاح و فتاح پاشايي، چپي، سرجار، پشت پا، لبلان و... از مهمترين مقامهاي رقص در كردستان است.
موسيقي دراويش قادريه كه با آواز، دف* و تاس* در خانقاهها اجرا ميشود به موسيقي صوفيانه ـ مذهبي اين ناحيه متعلق است. دراويش نقشبنديه نيز در خانقاههاي خود در حد محدودي از موسيقي بهره ميجويند. (لالاييها) ترانهها، مرثيهها و آوازهاي كار بخشهاي ديگر موسيقي كردستان است.
مآخذ:
اطلاعات اين مدخل از طريق منابع زير تأمين شده است:
- كار ميداني
- دايرةالمعارف سازهاي ايران. جلد دوم، محمدرضا درويشي، ماهور برشور آلبوم موسيقي كردستان. حميدرضا اردلان، انجمن موسيقي ايران.
محمدرضا درویشی