مکتب اصفهان
اصفهان. مكتب، مكتبي هنري در نقاشي كه در اوايل دوران صفوي در اصفهان پديد آمد. با انتقال پايتخت از قزوين به اصفهان در زمان شاه عباس در 1006ق/ 1597م1 رفته رفته اين شهر به نماد قدرت و ثبات سياسي و مركز فرهنگي ايران تبديل شد. فعاليتهاي چشمگيري كه براي ساختن و آرايش كاخها و بناهاي عمومي آغاز شد، چهرة ديگري به اين پايتخت نوساز بخشيد و سفارشهاي ديوارنگاري باعث شد، هنرمندان كمكم از سنت كتابسازي فاصله بگيرند.2 عامل ديگري كه باعث سست شدن پيوند نقاشي و ادبيات شد، به وجود آمدن قشر جديدي از بازرگانان ثروتمند و هنرپرور بود.3 اين حاميان جديد چون توان سفارش دادن نسخ مصور ادبي را نداشتند به طراحيها و سياهقلمهايي در قالب مرقع بسنده ميكردند.4 موضوعات اين نگارهها اكثراً وقايع روزمره و تك چهرههاي كارگرها، شيوخ، درباريان، جوانان خوش پوش و حرفه و... بود.5 شيوهاي كه محمدي،* پيش از اين، در بازنمايي واقعگرايانة موضوعهاي روزمره پيش نهاده بود، اكنون اساس كار استاداني چون صادقبيگ* و رضا عباسي* قرار گرفت.6 صادق بيگ سرپرستي كتابخانة شاهي را بر عهده داشت و ديري نگذشت كه نگارگر جواني به نام رضا عباسي به كارگاه شاهي راه يافت.7 اين دو استاد سالخورده و جوان در كارگاه سلطنتي شاه عباس با هم به رقابت پرداختند.8 ايشان سبك و اسلوبي را پايهريزي كردند كه بعداً به مكتب اصفهان معروف شد ـ نگارگران برجستهاي مانند محمد قاسم،* افضلالحسني،* محمد يوسف، * معين مصور، * شفيع عباسي* و بسياري نگارگران ديگر از اين مكتب پيروي ميكردند.9
مآخذ:
1. پاكباز، روئين. دائرةالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص32.
2. پاكباز، روئين. نقاشي ايراني از ديرباز تا امروز. تهران: نارستان، 1379، ص119.
3. پاكباز، روئين. نقاشي ايراني از ديرباز تا امروز. همان، ص124.
4. پاكباز، روئين. نقاشي ايراني از ديرباز تا امروز. همان، ص98.
5. كنباي، شيلا. نقاشي ايراني. مترجم مهدي حسيني، تهران: دانشگاه هنر، 1378، ص98.
6. پاكباز، روئين. دائرةالمعارف هنر. همان، ص33.
7. پاكباز، روئين. نقاشي ايراني از ديرباز تا امروز. همان، ص120.
8. رابينسن، ب. و. هنر نگارگري ايران. ترجمة دكتر يعقوب آژند، تهران: مولي، 1376، ص72.
9. پاكباز، روئين. دائرةالمعارف هنر. تهران: فرهنگ معاصر، 1378، ص33.
علی بوذری