اختر

اختر، روزنامه سیاسی اختر چاپ اسلامبول یکی از مهم‌ترین روزنامه‌ها در تاریخ مطبوعات زبان فارسی است. اختر اولین نشریه منظّمی است که توسط ایرانیان در خارج از کشور انتشار یافته است. نخستین شماره اختر پنج‌شنبه 16 ذیحجه 1292ق/ 13 ژانویه 1875م به چاپ رسید. آخرین شماره در سال 23 منتشر شده است. بنابراین از این نشریه در طی این سال‌ها حدود 21 دوره انتشار پیدا کرده است. این روزنامه در مدت انتشار بارها توقیف شد. اختر در آغاز هفته‌ای پنج شماره و از سال دوم هفته‌ای دو شماره و در سال‌های آخر هفته‌ای یک شماره منتشر گردید. روزنامه اختر چاپخانه‌ای مخصوص خود داشت. مدیر اختر، آقا محمدطاهر قراچه‌داغی تبریزی (متوفی 21 ذیقعده 1325 در اسلامبول) بود. او اما در اداره امور روزنامه کمتر دخالت داشت. اکثر مطالب مهم را نجفعلی‌خان تبریزی مترجم سفارت ایران در اسلامبول می‌نوشت، سپس میرزا محسن‌خان تبریزی سردبیر روزنامه شد. سفیر ایران میرزا محسن‌خان معین‌الملک هم به نشریه اختر برای انتشار آن کمک می‌رساند. از همکاران برجسته اختر، میرزا آقاخان کرمانی بود که مدت یکسال با آن همکاری داشت. همچنین شیخ احمد روحی، میرزا حبیب اصفهانی و میرزا یوسف مستشار‌الدوله با اختر همکاری می‌کردند.

آخرین شماره اختر در سال 23 انتشار در تاریخ 30 ربیع‌الاول 1314ق/ 8 سپتامبر 1896 در سال اول پادشاهی مظفرالدین شاه انتشار یافت از آن به بعد، روزنامه به دستور حکومت عثمانی تعطیل شد. برخی گفته‌اند اختر وابسته به دولت ایران بود، اما شواهدی در دست است که ناصرالدین‌ شاه از پاره‌ای مضامین مندرج در آن عصبانی بود و ورود آن را به ایران ممنوع کرده بود. البته روش ثابتی نبود و گاه این ممنوعیت لغو می‌گردید. اختر روزنامه‌ای روشنگر بود و مقالاتی در آن به چاپ می‌رسید که در روشنگری افکار عمومی مؤثر می‌شد. این روزنامه تنها نشریه ملی در برابر نشریه‌های رسمی منتشره دولت ایران بود و ضمن مطالب آن همواره از آزادی سخن می‌رفت، استبداد و جهل نکوهش می‌شد. در این روزنامه همچنین مطالب انتقادی از دستگاه‌های اداری ایران به چاپ می‌رسید و به خصوص سرمقاله‌های آن همواره مشتمل بر مباحث انتقادی سیاسی بود.

کتابشناسی

سید عبد الحسین آل داوود