بوداییان
بوداييان، آيين بودايي در قرن 6 ق.م در هند به وسيلة سيدهرتمه گئوتمه در شمال شرقي هند بنياد نهاده شد. وي بر خلاف انحصارگرايي ديني ـ اجتماعي برهمنان حاكم بر هند، دين و فلسفهاي براي فلاح همة انسانها عرضه كرد.(1)
بينش بودا در چهار اصل خلاصه ميشود كه عبارتند از حقيقت وجود رنج، علت رنج، توقف رنج و راه توقف رنج كه به وسيلة مراعات دستورعمل هشتگانهاي حاصل ميشود: اعتقاد درست، انديشة درست، گفتار درست، كردار درست، معاش درست، كوشش درست، توجه درست و تمركز درست. رهايي از رنج، و در نتيجه تناسخ، و رسيدن به اشراق هدف انديشة بودايي است كه با عمل به راه هشتگانه و توقف اميال به دست ميآيد. اين حالت نيروانه نام دارد كه در حقيقت نابود شدن شهوت، خشم ضعفها و قيود اين جهاني و خيالات باطل و رهايي هميشگي از باززايي است.(2)
انتشار آيين بودا از هند آغاز شد اما به دلايلي از آنجا رخت بربست و به سوي آسياي مركزي، مركز و جنوب شرق آسيا، چين، كره و ژاپن ادامه يافت.(3) لكن زماني كه در هند در حال شكوفايي بود، در سدة سوم پيش از ميلاد، با تلاشهاي اشوكه برجستهترين پادشاه سلسلة موريايي هند، به سرزمينهاي شمال شرقي ايران نفوذ يافت.(4) بعد از آن در طول سدههاي 2 ق م تا 1 م سكهها و كوشانها در ترويج آن نقش مؤثري داشتند.(5) آثار تاريخي و بقاياي باستانشناسي بسياري از عصر كوشانها بر جاي مانده است، از جمله صومعههاي بودايي بسيار در شهرهاي بلخ، باميان و كپيسه قابل ذكر است كه معروفترين آنها معبد نوبهار در بلخ است.(6) همچنين دو تنديس عظيم بودا در باميان به نامهاي سرخ بت و خنگ بت كه در دل صخره تراشيده شدهاند شهرت جهاني دارند.(7)
با حملات اقوام وحشي، و سپس مسلمانان به شرق ايران و ماوراءالنهر دين بودايي از اين منطقه رخت بربست و پس از چند قرن حيات درخشان جاي خود را به طور كامل به اسلام داد.
مآخذ:
1- Encyclopeadia Americana, “Buddha”
2- Websters. Merriam, Encyclopeadia of World Religion, Massachusetts, 1999, P. 149; Elmonauman, ST. Dictionary of Asian Philosophies, London, 1989, P. 25-27.
3- Encyclopeadia Americana, “Buddhism”.
4- Emmerick, Ronalde. “Buddhism Among Iranian Peoples” Cambridge History of Iran, Ehsan Yarshater (ed), London, 1983, 3(2) / 950-951.
5- همان, 3(2) / 952-955.
6- Watters, Thomas, Onyuanchwang’s, Travels in India, London, 1973, P / 108-110.
7- همان, P / 118-119.