استان چهارمحال و بختیاری

استان چهارمحال و بختیاری، نام استانی در جنوب غربی ایران، به مرکزیت شهرکرد، و در همسایگی لرستان و اصفهان از شمال شرقی و خوزستان و کهکیلویه و بویراحمد، از غرب و جنوب.

طبیعت استان چهارمحال و بختیاری، قابل بازیابی ازhttps://www.eligasht.com/Blog/travelguide/%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%86%DB%8C-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D9%85%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D9%88-%D8%A8%D8%AE%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AA%D8%B5%D9%88/

استان چهار محال و بختیاری با 16201 کم وسعت که 1 درصد از مساحت کشور را تشکیل می‌دهد، بین '09 ˚31 تا '49 ˚32 عرض شمالی و '30 ˚49 تا '26 ˚51 طول شرقی واقع شده است و براساس آخرین تغییرات در تقسیمات کشوری، دارای 6 شهرستان، 26 شهر، 17 بخش، 39 دهستان است.

اسامی شهرستان‌های استان چهار محال و بختیاری عبارتند از: کوهرنگ به مرکزیت چلگرد در شمال غربی، اردل به مرکزیت اردل در غرب، لردگان به مرکزیت لردگان در جنوب، بروجن به مرکزیت بروجن، و شهرکرد به مرکزیت شهرکرد در جنوب شرقی و شمال شرقی و بالاخره فارسان به مرکزیت فارسان در مرکز استان.

استان چهارمحال و بختیاری در بخش مرکزی رشته کوه‌های زاگرس واقع شده است. این استان ناحیه‌ای کوهستانی است که رشته کوه زاگرس از شمال غربی به طرف جنوب شرقی آن کشیده شده است. زردکوه بختیاری، رشته کوهی در غرب استان است که دارای قله‌های متعدد و مرتفع بسیاری است که بلندی آن غالباً بیش از 3000 م و بلندترین آن قله «کلونچی» به ارتفاع 4225م است.

شاه شهیدان به بلندی 4150م، پنبه گال 4000 م از دیگر قله‌های مرتفع زردکوه است.

در برخی منابع بلندترین نقطه استان را در ناحیه غربی آن و به ارتفاع 4536م 4548م در زردکوه بختیاری ذکر کرده‌اند، که در منبعی دیگر 4287م هم آمده است.

کوه‌های هزاردره به ارتفاع 3862، کوه سالداران به ارتفاع 3621م، کوه زرآب به ارتفاع 3625م در مرکز و کوه‌های قراول خانه به بلندی 2682م و کوه بیدکان به ارتفاع 2608 در شرق و کوه ریگ به ارتفاع 3661م در جنوب، از جمله ارتفاعات دیگر استان چهارمحال و بختیاری هستند.

اصولاً 79 درصد سطح استان را کوهستان‌ها و 21 درصد را دشت‌ها که عموماً در شرق استان واقع هستند، تشکیل می‌دهند و مانند بسیاری از نقاط دیگر کشور، این استان نیز، بر روی گسله‌ها و مناطق پرخطر و زلزله خیز واقع شده است.

کوه‌های استان که برخی از آنها غالباً پوشیده از برف است، منبع و منشاء رودهای پرآب و طولانی کارون و زاینده رود هستند که به ترتیب به سوی خوزستان و اصفهان روان است. رود کارون دارای سرشاخه‌های متعددی به نام‌های رودخانه‌های بهشت آباد، کوهرنگ، سبزکوه، ونک (Vanak)، بازفت (Bazoft) و لردگان (Lordeān) و زاینده رود نیز دارای سرشاخه‌های دیگری به نام‌های دیمه، میان رودان، توف سفید، نعل اشکانان، تنگزی و خرسانک (Xersānak) است. بخشی از سرشاخه‌های رود دز نیز از شمال استان چهارمحال و بختیاری سرچشمه می‌گیرد که پس از عبور از لرستان در خوزستان به کارون می‌پیوندد. در مجموع در این استان تعداد 15 رود بزرگ و 953 چشمه دائمی وجود دارد. گرچه استان چهارمحال و بختیاری با داشتن 10 درصد از آب کشور یکی از پرآب‌ترین استان‌های ایران به شمار می‌آید، اما به دلیل جریان داشتن آب رودخانه‌ها در عمق درّه‌ها و هزینه سنگین انتقال آب آنها به سطوح بالاتر، این استان بهره چندانی از منابع آبی خود نداشته و در واقع دشت‌ها و اراضی پست استان‌های همجوار از آن بهره‌مند هستند.

احداث دو سد خاکی، یکی در شرق تالاب چغاخور در محدودۀ شهرستان بروجن، با حجم 40 میلیون متر مکعب و دیگری در جنوب تالاب سولقان در محدودۀ شهرستان اردل با حجم 000/700 متر مکعب، علاوه بر ذخیره‌سازی آب، موجب پدید آمدن دریاچه‌های زیبایی در پشت آنها شده است؛ به ویژه تالاب چغاخور و پدیده‌های طبیعی و فرهنگی اطراف آن که از مهم‌ترین مناطق گردشگری استان محسوب می‌شود. همچنین تونل شماره یک کوهرنگ و مخزن سد انحرافی آن که از حدود 50 سال پیش مورد بهره‌برداری است و نیز تونل‌های شماره 2 و 3 آن، پس از تکمیل و بهره‌برداری کامل، حجم عظیمی از آب رود کارون را از سرشاخه‌های آن در چلگرد و جنوب آن به زاینده رود و استفاده استان چهارمحال و بختیاری و اصفهان منتقل خواهد کرد.

با توجه به میانگین سالانه بارش در استان (حدود 700 میلی متر)، اراضی استان بویژه در قسمت‌های شمال غربی آن با میانگین سالانه بارندگی حدود 1700 تا 1800 میلی‌متر، دارای پوشش گیاهی مناسب (جنگل و مرتع) است. بدین ترتیب نوع معیشت اکثر اهالی استان، بویژه در گذشته با تابعیت از شرایط جغرافیایی طبیعی استان، غالباً دامداری (زندگی عشایری) و کشاورزی (زندگی روستایی) بوده است.

شهرهای کنونی استان و حتی مرکز آن نیز در گذشته‌ای نه چندان دور، دارای هویت روستایی بوده‌اند و حتی عمر روستاهای استان نیز عمدتاً به نیم قرن اخیر و آغاز اسکان عشایر چادرنشین برمی‌گردد.

با این حال به دلیل موقعیت نسبتاً مساعد طبیعی، ناحیه‌ای که امروز استان چهارمحال و بختیاری نام گرفته، با توجه به آثار و کشفیات باستان شناسی همواره مسکون و بستر زندگی و حیات فرهنگی اقوام مختلفی بوده است. به گونه‌ای که سابقه سکونت در استان را تا هزار ششم پیش از میلاد تخمین زده‌اند. پس از اسلام با مهاجرت اقوام مهاجر زندگی عشایری و کوچ‌نشینی در منطقه رواج یافت و به تدریج با قدرت یافتن سران ایل، به ویژه از دوره صفویه به بعد، این استان به سرزمین لر بختیاری شهرت یافت.

بارتولد در این باره می‌نویسد که این مسئله هنوز مورد اختلاف است که اصل لرها و بختیاری‌ها از کجا است. زبان اینان به طوری که از روی اطلاعات موجود معلوم می‌شود، شبیه کردی است. وی سپس می‌افزاید که بختیاری‌ها سکنه لر بزرگ را تشکیل می‌دهند. سرزمین آنان از شمال به راه بروجرد به اصفهان و از جنوب به راه دزفول به رامهرمز محدود است و از حیث شیوه زندگی و زبان به لرها شباهت دارند، هر چند که بختیاری‌ها بیش از لرها متمدن و صلح‌طلب محسوب و به مراتب بیشتر مطیع نفوذ تمدن شده‌اند. بارتولد در ادامه می‌گوید که قسمت عمده بختیاری‌ها زندگی ساکن اختیار کرده‌اند و به دو شاخه عمده چهار لنگ و هفت لنگ تقسیم می‌شوند. استان چهارمحال و بختیاری که از دو قسمت چهارمحال، شامل: لار، کیار، میزدج و گندمان و بختیاری شامل: دهستان‌های شوراب شامل: تنگزی، بازفت، دو آب صمصامی، دیناران، اردل و ... تشکیل شده است، نخستین بار در 1337 با نام فرمانداری کل، به طور مستقل در نقشه جغرافیای سیاسی ایران ظاهر شد و در 1352 با عنوان «استان چهارمحال و بختیاری» به مرکزیت شهرکرد، موجودیت یافت.

این استان در سرشماری 1375 دارای 168/761 تن جمعیت بود که طبق برآوردها، این تعداد در 1384 به 003/842 تن رسیده است.

استان چهارمحال و بختیاری به دلیل طبیعت بکر و زیبا و بهره مندی از جاذبه‌های گوناگون طبیعی، اجتماعی و فرهنگی که استقرار بزرگ‌ترین سازمان‌های ایلی کشور در آن، همراه با آداب و سنن و نحوه معیشت عشایر، از جمله آنهاست، همواره مورد توجه گردشگران و پژوهشگران داخلی و خارجی بوده است. در حال حاضر با توجه به احداث راه، فرودگاه و مهمان پذیرها، شرایط نسبتاً بهتری نسبت به گذشته، برای بازدید از این استان فراهم آمده است.

نویسنده: غلامحسین تکمیل همایون