آتش
آتش، از مهمترین پدیدههای مرتبط با بشر که حیرت، کشش و خوف را در او برانگیخت و تاریخ بشر را به دو دوره قبل از آتش و دوره استفاده از آن (از حدود 10 هزار سال پیش) تقسیم کرد. در دوران استفاده از آتش و خانگی شدن آن، زندگی و آتش چنان به یکدیگر پیوند خوردند که با مرگ یک فرد، میپنداشتند که آتش خانه او نیز به خاموشی میگراید. به لحاظ دینی، آتش در اساطیر و عقاید و آئینهای پرستش جوامع مختلف نقش بسیار مهمی ایفا کرده است و به همین سبب در بیشتر ادیان باستانی نمونههایی از این پرستش را میبینیم به گونهای که آتش یا نشانهای از الهیت و یا خود یک خدا بوده است[۱][۲].
این حال در ایران پیش از اسلام نیز برقرار بود؛ در عقاید زرتشتیان آتش جنبه الاهیت دارد و مظهر فروغ ایزدی و پسر اهورا مزدا به شمار میآید[۳]. اهورا مزدا همه آفریدگان مینوی را پیش از آمدن به گیتی، نخست به شکل اخگر آتشی برخاسته از نور ازلی خود آفرید[۴]. امشاسپند نگهبان آن، اشدوهیشته یا اردیبهشت است[۵].
در مراسم دینی و عبادات زرتشتیان، آتش عاملی مهم و مورد توجه و احترام بسیار است، به گونهای که به آن جنبه اخلاقی و معنوی میدهند و آن را نشانه زندهای از پاکی میدانند[۶][۴]. از جمله کاربردهای دینی آتش میتوان به استفاده از آن در آزمایشهای خاص دینی (ور) اشاره کرد که متهمان را از آن گذر میدادند تا اگر گناهکارند آتش آنان را نابود کند و اگر بیگناهاند، نجات یابند[۷]. دعای ویژه آتش «آتش نیایش» نام دارد که در هر پنج گاه شبانه روز و در روز نهم هر ماه، که آذر نام دارد، و همچنین در جشنهای ویژه آتش در آتشکدهها به وسیله موبدان تلاوت میشود[۸].
در اوستا از 5 نوع آتش نام برده شده است که با توجه به تفسیر پهلوی عبارتاند از: 1- آتش بهرام که نزد اورمزد میدرخشد؛ 2- آتشی که در تن انسان و چارپایان است؛ 3- آتشی که در گیاهان است؛ 4- آتشی که در ابرها است؛ 5- آتشی که در جهان به کار میبرند[۹][۱۰][۱۱].
آتشکدهها نیز بنا بر اهمیت نوع آتشی که در آن است تقسیم میشدند. سه آتشکده معروف دوره ساسانی که هر یک مربوط به یکی از طبقات اجتماعی این دوره بودند عبارتاند از آذر فرنبغ، مخصوص طبقه روحانیان، آذرگشنسب، مخصوص طبقه جنگجویان، و آتش برزین مهر، که مخصوص طبقه کشاورزان بود[۱۲].
نیز نگاه کنید به
کتابشناسی
- ↑ ."Pike, R.(1958). Encyclopaedia of Religion and Religion, New York, "Fire
- ↑ ."Edsman, C.(1987). Encyclopaedia of Religion, New York, "Fire
- ↑ یسنه. 7:25.
- ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ بندهش. به كوشش انكلساریا، بمبئی، 1908م، 1الف.
- ↑ یسنه. 4:34، 4:43، 6:47.
- ↑ بویس، مری. «دیانت زرتشتی در دوران متأخر»، دیانت زرتشتی. ترجمه فریدون وهمن، تهران: بنیاد فرهنگ ایران، 1348، ص 155-156
- ↑ تفضلی، احمد. «آتش در ایران باستان»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج 1، تهران: 1367، ص 94
- ↑ رضی، هاشم. اوستا. تهران: 1374، ص 380.
- ↑ یسنه. 11:17
- ↑ بندهش. 1:18-5
- ↑ روایات پهلوی. به كوشش دابار، بمبئی: 1913م، ص 58 به بعد.
- ↑ كریستن سن، آرتور، ایران در زمان ساسانیان. رشید یاسمی، تهران: 1345، ص 182، 192.
نویسنده مقاله
مریم فلاحتی موحد
پیوند به بیرون
جایگاه آتش در دین زرتشتی، سایت شیعه کویست، قابل بازیابی از https://shiaquest.net/kalam-adyan/6005-2015-05-29-19-44-24.html
آتش در قرآن، ویکی فقه، قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/
آتش پرستی ایران باستان، ویکی فقه، قابل بازیابی از https://fa.wikifeqh.ir/
شادالویی، سیما( 1386). "آتش در عرفان اسلامی و زرتشتی"، ادیان و عرفان، 4(11)، قابل بازیابی از سایت پورتال جامع علوم انسانی، قابل بازیابی ازhttps://ensani.ir/fa/article/191751/