تنبور

سازی از خانواده سازهای زه صدا^*یِ مضرابیِ دسته بلند و کاسه‌ای نیمه گلابی.

این ساز در منطقه‌ی وسیعی از آسیا و آفریقا با تفاوت‌هایی در ساختمان، شکل، اندازه، نام و شیوه‌های اجرایی رایج است. تنبور ایرانی، سازی از خانواده‌ی دوتار است و در قدیم همه انواع سازهای این خانواده را تنبور می‌نامیدند. تبنور تنها ساز از این خانواده است که امروزه در غرب ایران به کار می‌رود. اگر چه حوزه‌ی اصلی رواج تنبور ناحیه‌ی کرمانشاهان و شمال لرستان است، ولیکن هر کجا که جماعت کردهای یارسان باشند، تنبور نیز تداول دارد. تنبور، یک ساز کهن ایرانی و ساز مخصوص مراسم مذهبی- آئینی گروه یارسان به شمار می‌رود و مقدس شمرده می‌شود. تنبور در منطقه‌ی گوران و کرند به تَمُیرَه، در منطقه‌ی صحنه به تَمُیرَه و در میان لک‌های لرستان و کرمانشاهان به تموره معروف است.

در مجالس مذهبی یارسان، تنبور می‌نوازند و ظاهراً این از بدو شکل‌گیری گروه یارسان از ملزومات مجلس ذکر آنها بوده است تنبور از یک کاسه طنینی به شکل نیمه‌گلابی که روی آن را به صفحه‌ی چوبی پوشانده‌اند، دسته‌ای بلند، دو و اخیراً سه وتر فلزی، 13 تا 14 دستان، خرک، سیم و دو یا سه گوشی ساخته می‌شود. تنبور را با انگشتان دست می‌نوازند. در قدیم از این ساز گاهی در مجالس عروسی نیز استفاده می‌کرده‌اند و پرتوار اصلی این ساز در ناحیه کرمانشاهان شامل مقام‌های حقانی یا کلام و مقام‌های مجلسی یا باستانی است مقام‌های حقانی موسیقی مذهبی و آئینی یارسان در پرتواری مقدس بشمار می‌آیند .

نیز نگاه کنید به

• تار
• موسیقی کرمانشاهان

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

محمدرضا درویشی