کَرنا
كَرنا از خانوادهی سازهای هواصدا* میباشد. این ساز با نامهای دیگری چون كَرنا، كُرنا، كُرنای، خُرنای و ... نیز شناخته میشود.
سازهای هواصدایی مختلفی در ایران وجود دارند كه به كرنا معروفاند. این سازها كه نام واحدی دارند از خصوصیات ظاهری و تكنیكهای اجرایی مختلفی برخوردارند. انواعی از كرنا از جمله كهنترین و قدیمیترین سازهها بشمار میروند. امروزه میتوان كرنا را در مناطق حضور ایل قشقایی، ایل بویراحمدی، ایل بختیاری و مناطقی چون گیلان، مازندران و خراسان مشاهده نمود.
كرنای قشقایی، بویراحمدی و بختیاری ساختمان مشابهی دارند و از گروه سرناها یا هوا صداهای دارای زبانهی منفرد دولایه هستند.
این نوع كرنا متشكل از یك بدنهی چوبی با هفت سوراخ صوتی در جلو و یك سوراخ صوتی در پشت، دهانهی فلزی نسبتاً بلند، میل و زبانه است. این كرنا توسط نقاره* یا دهل* همراهی میشود و در مجالس عروسی و شادمانی مورد استفاده قرار میگیرد.
كرنای خراسان مربوط به نقارهخانه*ی آستان قدس رضوی است كه تنها نقارهی فعال باقی مانده در ایران محسوب میشود. این نوع كرنا فاقد سوراخ صوتی است و به مانند یك بوق یا شیپور بلند، با صدایی بَم و حجیم میباشد. این ساز امكان ایجاد سه یا چهار صدای مختلف را داراست. جنس این نوع كرنا از آلیاژهای مختلفی چون برنج، ورشو و ... است و از هوا صدا*های فاقد زبانه با دهانهی پیالهای محسوب میشود. در داخل این نوع كرنا شیئ به نام زنبورك وجود دارد كه وظیفهی آن ایجاد و تشدید صدا میباشد. درنقارهخانه مشهد، چند كرنا به همراه چند نقاره نواخته میشوند. استفاده از این نوع كرنا امروزه به نقارهخانهی مشهد محدود است.
كرنای مازندران كه سازی منسوخ شده به حساب میآید ساختمان متفاوتی دارد. این نوع كرنا متشكل از یك لولهی فاقد سوراخ از است كه شكل آن به یك مخروط بلند ناقص شباهت دارد. جنس آن از پوست نوعی درخت است كه به شكل مخصوصی از درخت جدا شده و به صورت مارپیچ درآمده و بدنهی كرنا را تشكیل داده است. از این نوع كرنا در دو نوع زبانهای و فاقد زبانه استفاده شده است. مورد استفادهی اصلی آن در گذشته طبررسانی در جنگل بوده است.
كرنای گیلان نیز ساختمان متفاوتی دارد. این ساز متشكل از یك لولهی صوتی فاقد سوراخ جنس نی به طول 2 تا 5 متر است كه در انتها دهانهی خمیدهای از جنس كدو دارد و یك دهانهی قاشقی شكل از جنس نی یا چوب برای دمیدن دارد. امروزه از این نوع كرنا در مراسم عزاداری محرم به شكل گروهی استفاده میشود[۱][۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ