کَرنا
کَرنا از خانوادهی سازهای هواصدا* میباشد. این ساز با نامهای دیگری چون کَرنا، کُرنا، کُرنای، خُرنای و ... نیز شناخته میشود.
سازهای هواصدایی مختلفی در ایران وجود دارند که به کرنا معروفاند. این سازها که نام واحدی دارند از خصوصیات ظاهری و تکنیکهای اجرایی مختلفی برخوردارند. انواعی از کرنا از جمله کهنترین و قدیمیترین سازهها بشمار میروند. امروزه میتوان کرنا را در مناطق حضور ایل قشقایی، ایل بویراحمدی، ایل بختیاری و مناطقی چون گیلان، مازندران و خراسان مشاهده نمود.
کرنای قشقایی، بویراحمدی و بختیاری ساختمان مشابهی دارند و از گروه سرناها یا هوا صداهای دارای زبانهی منفرد دولایه هستند.
این نوع کرنا متشکل از یک بدنهی چوبی با هفت سوراخ صوتی در جلو و یک سوراخ صوتی در پشت، دهانهی فلزی نسبتاً بلند، میل و زبانه است. این کرنا توسط نقاره* یا دهل* همراهی میشود و در مجالس عروسی و شادمانی مورد استفاده قرار میگیرد.
کرنای خراسان مربوط به نقارهخانه*ی آستان قدس رضوی است که تنها نقارهی فعال باقی مانده در ایران محسوب میشود. این نوع کرنا فاقد سوراخ صوتی است و به مانند یک بوق یا شیپور بلند، با صدایی بَم و حجیم میباشد. این ساز امکان ایجاد سه یا چهار صدای مختلف را داراست. جنس این نوع کرنا از آلیاژهای مختلفی چون برنج، ورشو و ... است و از هوا صدا*های فاقد زبانه با دهانهی پیالهای محسوب میشود. در داخل این نوع کرنا شیئ به نام زنبورک وجود دارد که وظیفهی آن ایجاد و تشدید صدا میباشد. درنقارهخانه مشهد، چند کرنا به همراه چند نقاره نواخته میشوند. استفاده از این نوع کرنا امروزه به نقارهخانهی مشهد محدود است.
کرنای مازندران که سازی منسوخ شده به حساب میآید ساختمان متفاوتی دارد. این نوع کرنا متشکل از یک لولهی فاقد سوراخ از است که شکل آن به یک مخروط بلند ناقص شباهت دارد. جنس آن از پوست نوعی درخت است که به شکل مخصوصی از درخت جدا شده و به صورت مارپیچ درآمده و بدنهی کرنا را تشکیل داده است. از این نوع کرنا در دو نوع زبانهای و فاقد زبانه استفاده شده است. مورد استفادهی اصلی آن در گذشته طبررسانی در جنگل بوده است.
کرنای گیلان نیز ساختمان متفاوتی دارد. این ساز متشکل از یک لولهی صوتی فاقد سوراخ جنس نی به طول 2 تا 5 متر است که در انتها دهانهی خمیدهای از جنس کدو دارد و یک دهانهی قاشقی شکل از جنس نی یا چوب برای دمیدن دارد. امروزه از این نوع کرنا در مراسم عزاداری محرم به شکل گروهی استفاده میشود[۱][۲].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
محمدرضا درویشی