آیت الله بروجردی

سیّدحسین طباطبایی، معروف به حاج آقا حسین بروجردی (1292ق / 1875م ـ 1380ق / 1961م)، فقیه نامدار و بزرگ‌ترین مرجع تقلید شیعیان در عصر كنونی، فرزند سیّدعلی طباطبایی از ملّاكان و روحانی زادگان بروجرد، پس از تحصیلات مقدماتی در بروجرد در 1310ق/ 1892م به حوزة علمیة اصفهان رفت و در آن‌جا از محضر میرزا ابوالمعالی كلباسی، محمّدتقی مدرس، سیّد محمّدباقر دُرچه‌ای، آخوند ملامحمّد كاشانی و جهانگیرخان قشقایی در فرا گرفتن علوم نقلی استفاده كرد. سپس در 1320ق / 1902م به نجف رفت و از درس آخوند ملا محمّدكاظم خراسانی، شریعت اصفهانی و سیّد محمّدكاظم یزدی بهره گرفت و پس از مرگ آخوند خراسانی در 1329ق / 1911م به بروجرد بازآمد و در آن‌جا به زعامت روحانی و مرجعیت مذهبی پرداخت. در 1323ش كه بر اثر بیماری به تهران آمد، از او خواسته شد كه برای بازسازی حوزة علمیة قم كه در طول سلطنت رضاشاه تضعیف شده بود، به قم برود. او این دعوت را پذیرفت و با اقتدار علمی و نفوذ كلمه‌ای كه داشت، از آن زمان تا پایان عمر مهم‌ترین مرجع شیعیان جهان شناخته شد.¹

مهم‌ترین نقش او در جهان تشیّع، مركزیت دادن به حوزة علمی قم به‌عنوان عالی‌ترین پایگاه معنوی شیعیان جهان بود.² بیش‌ترین خدمت او به عالم اسلام، ایجاد ارتباط با رهبران مذاهب اهل سنّت^* و اخذ فتوای شیخ محمود شلتوت رئیس دانشگاه الازهر مصر در 17 ربیع‌الاول 1378ق / 17 مهر 1337ش دربارة صحّت عمل به مذهب فقه شیعة دوازده امامی بود.³

آیت‌الله بروجردی تألیفات فراوانی داشت از جمله: جامع احادیث الشیعه در حدیث كه چندین مجلد آن زیر نظر و ارشاد او در حیاتش به‌چاپ رسید، تجرید الاسانید در رجال، حاشیه بر كفایة‌الاصول.⁴

آیت‌الله بروجردی پس از شهریور 1320ش، وزنة بسیار محكمی در ایجاد امنیّت در سطح كشور بود، ولی از دخالت‌های سیاسی در سطح ملّی و بین‌المللی پرهیز می‌كرد و آن را خارج از وظایف مرجعیت می‌دانست. در زمانی‌كه آیت‌الله سیّدابوالقاسم كاشانی به مبارزات سیاسی می‌پرداخت، آیت‌الله بروجردی حوزة دخالت خود را به منطقة قم محدود كرده بود. او برای مبارزه با فرقة بهائیت با دولت همكاری و همگامی مؤثر كرد. سرانجام این مبارزه نیز به تخریب حظیرةالقدس در تهران انجامید. مادام كه آیت‌الله بروجردی در قید حیات بود، محمدرضا شاه از اجرای برنامه‌های «انقلاب سفید» خود واهمه داشت و این برنامه‌ها را پس از رحلت آیت‌الله بروجردی و شكستن «وحدت مرجعیت» در عالم تشیّع آغاز كرد.

مآخذ:

1. نقباء البشر فی القرن الرابع عشر. ج 2، ص 605.
2. رازی، محمّدشریف. آثارالحجة. ج 2، صص 6 ـ20.
3. حایری، عبدالحسین. «شرح حال آیت‌الله العظمی بروجردی»، مسلمین. ج 1 (1320).
4. استادی، رضا. «آثار و تألیفات آیت‌الله بروجردی». حوزه. سال 8 (1370)، ش 1ـ2، ص 289ـ303. سیدحسن امین