میرزا فتحعلی آخوندزاده

آخوندزاده، میرزافتحعلی (1228،1812- 1295ق 1878م)

ادیب، نویسنده و نخستین نمایشنامه‌نویس که به تقلید از اروپائیان نمایشنامه نوشته است. او فرزند میرزا محمدتقی بود و به سبب آخوند بودن پدرِ مادرش، او را آخوندزاده می‌نامیدند.

در نوخه از محال شکی در جمهوری آذربایجان به دنیا آمد. پس از بازگشت پدرش به خامنه تبریز، میرزافتحعلی تحت سرپرستی عموی مادرش قرار گرفت.

در نوجوانی به گنجه و سپس به تفلیس رفت. در 23 سالگی مترجم زبان‌های شرقی در دستگاه دولت شد. در همین ایام در تئاترهای گرجستان نمایش‌هایی اثر گوگول، مولیر و آستروفسکی را می‌بیند؛ و با الهام  از آثار آنان به نگارش نمایشنامه می‌پردازد. آخوندزاده به ترکی و فارسی می‌نوشت. او مجموعه‌ی تمثیلات خود را که در قلمرو ادبیات نمایشی و دارای شش نمایشنامه و یک داستان است به زبان ترکی نوشته و میرزاجعفر قرچه‌داغی آنها را در دو نوبت 1288ق و 1291ق – 1871و 1874م به فارسی ترجمه کرده است.

این شش نمایشنامه که در فاصله‌ی سال‌های 1267ق-1850م 1272ق 1855م نوشته شده، عبارت‌اند از: حکایت ملا ابراهیم خلیل کیمیاگر در چهار مجلس حکایت مسیوژوردان حکیم نباتات و درویش مستعلی شاه‌ جادوگر معروف، تمثیل گزارش عجیب در چهار مجلس.

حکایت خرس قولدور باسان (دزدافکن)، در سه مجلس؛ سرگذشت وزیر خان سراب (لنکران)، در چهار مجلس؛ سرگذشت مرد خسیس (حاجی قرا) در پنج مجلس؛ و حکایت وکلای مرافعه در شهر تبریز، در سه مجلس.

کمدی وکلای مرافعه آخرین نمایشنامه‌ی آخوندزاده است، که در آن از فساد در دستگاه قضایی، حقه‌بازی، حق‌شکنی وکلای دعاوی را انتقاد کرده و برای گریز از چشم مأموران سانسور حکومت تزاری روس صحنه‌ی وقوع حوادث را شهر تبریز قرار داده است.

نیز نگاه کنید به

منبع اصلی

دانشنامه ایران