پوستر

پوستر، آگهی دیواری یا اعلان صفحه‌ای مصور با پیامی روشن و گویا که در آن از دو عنصر حرف و تصویر استفاده شده باشد و بیننده با نگاهی سریع و گذرا، پیام آن را درک کند.

آنچه پوستر را از دیگر رسانه‌ها متمایز می‌سازد، نیاز مبرم به رساندن سریع پیام و سرعت در برقراری ارتباط با بیننده پوستر است.

حدود صدوپنجاه سال قبل، هنرمندان ایرانی برای تبلیغات دینی بنا به تقاضای افراد یا نیاز جامعه، پوستر را با توسّل به فنون ساده (گاه به صورت نوشتاری و گاه تصویری) همراه با آرایش‌ها و نقوش‌ زیبا و خطی خوش تهیه می‌کردند. این زمان را می‌توان به عنوان تاریخ پیدایش هنر «اعلان» در ایران به حساب آورد.

در متن این اعلان‌ها از خطوط نسخ، نستعلیق، شکسته، و مانند آن استفاده می‌شد و در حواشی به صورت کتیبه، خطوط ثلث، و نقاشی قرار می‌گرفت.

اعلان‌های آن زمان بنا بر نیاز جامعه و سفارش مردم تهیه می‌گردید که به سبب ضعف صنعت چاپ در کشور، نمونه‌های اندکی از آن‌ها در درست است. همراه با صنعت چاپ سنگی، کادر، حاشیه، فرم‌ها، و طرح‌های مختلفی از گل‌بوته‌های تزئینی که هنوز هم با عنوان اسلیمی مورد استفاده قرار می‌گیرد، وجود داشت. در اعلان‌های دیواری این دوره، حفظ تقارن که معمولاً معقول و چشم‌نواز بود، حاکم است، ولی ویژگی‌های هنری خاصِ اعلان دیواری را ندارد و تفاوتی میان آگهی روزنامه و آ‌گهی دیواری دیده نمی‌شود و اصولاً فاقد ارزش‌های خلاق و ابداعات پوستر است.

با توسعه صنعت چاپ و پیشرفت‌های هنر گرافیک، اعلان‌ها به شکل امروزی در ایران رواج یافت که فضای حاکم بر آن تقلید از اصول و قواعد پوسترسازی به سبک غرب است. منشأ پیدایش این اعلان‌ها همان اطلاعیه‌های نظام وظیفه است که عاری از هرگونه خلاقیت و عناصر بصریِ‌ گیرا بود و با حروف یکنواخت چاپ می‌شد.

در حدود 1307ش شاید نخستین پوسترهای فیلم توسط برادران موشخ و ناپلئون سارواری که از ارمنستان به ایران مهاجرت کرده بودند، طراحی و ساخته شد و سپس فردریک تالبرگ، مهاجر سوئدی، به کار تهیه و طراحی پوستر اقدام کرد. پس از شهریور1320ش  ابتدا «تئاتر آذربایجان» در تبریز و سپس تئاترهای تهران و سرانجام مؤسسات تبلیغاتی و سیاسی از پوستر به عنوان عاملی مؤثر در آگاهی‌رسانی استفاده کردند. از این زمان، پوستر به صورت رسانه‌ای ارتباطی به تدریج در جامعه ایران مطرح گردید. در 1337ش با تأسیس دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران در درس «هنرهای تزئینی» طراحی پوستر به عنوان یکی از سرفصل‌های درسی برای دانشجویان تدریس شد.

در دهه 1320ش تلفیقی از شیوه‌های قدیم و جدید پوسترسازی در ایران آغاز گردید و تفکر و تجربیات تازه‌ای در بازار کار پوسترسازی مطرح شد.

مشهورترین طراح پوستر، محمد بهرامی بود که با شیوه خاص در تصویرگری، تأثیر عمده‌ای بر طراحان داشت. موج جدید پوسترسازی با کارهای هوشنگ کاظمی، صادق بریرانی، و مرتضی ممیز آغاز گردید و علی‌رغم تأثیر سبک‌های مختلف گرافیک خارجی، توجه و گرایش روزافزونی به سنت‌های فرهنگی و هنری ایران در کار طراحان پدید آمد.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

فهیمه پرآور