مسجد شاه اصفهان

مسجد شاه اصفهان: واقع در ضلع جنوبی میدان نقش جهان شهر اصفهان.

این مسجد بنائی است چهار ایوانی که تمامی سطوح ایوان‌ها و همچنین خارج و داخل آن پوشیده از کاشی‌های معرق رنگارنگ با خوشنویسی نقش‌های پیچک و گل و گیاه و ترکیبی موزون از خطوط منظم هندسی است. در این بنا کتیبه‌های متعددی با خوشنویسی هنرمندانی چون ادیب مجلس و محمدباقر شریف و محمد صالح و عبدالباقر تبریزی و عبدالباقی و محمدرضای امامی و علیرضا عباسی وجود دارد.

مسجد شاه برخلاف مسجدشیخ‌لطف‌الله نمایی بزرگ و چشم‌گیر دارد با ایوانی در مدخل و دومنار بلند 48 متری که نمای جنوبی نقش جهان را رونق بخشیده است. این مسجد حیاطی بزرگ در وسط دارد و محل نماز مسجد در پشت مدخل رو به قبله ساخته شده و سراسر دیوارها و گنبد و منارها با کاشی‌های زیبای نیلوفری آراسته شده است. شاه عباس بانی این مسجد (966- 1038ق/ 1588- 1629م) در کار ساخت آن شتاب داشت از این رو از کاشی‌های چهارگوش لعابی برنقش و کاشی‌های ریز در آن استفاده شده است. فضای هشتی مسجد مستقیماً وارد صحن نمی‌شود بلکه از دو راه‌رو جانبی که به طرف جنوب غربی امتداد دارد به فضای صحن وارد می‌شود. این بنای منحصر به فرد دوره صفوی مشتمل بر چهار ایوان، سه صحن و طاق نماها و ایوانچه‌های کم عمق، شبستان و دو مناره و گنبد دوپوش می‌باشد که ساخته استاد علی اکبر اصفهانی است. در ضلع جنوبی صحن یک ایوان وفضای گنبد خانه و دو شبستان به نام‌های چهل ستون و یک گنبد و دو مناره در طرح ساخت منظور شده که دهانه ایوان 18 متر و ارتفاع آن 50/30 متر و مناره‌های طرفین آن که از جهت رنگ و ساختمان هویت مستقلی دارند 52 متر و مساحت گنبد 50/ 22× 50/ 22 متر و ارتفاع آن تا زیر گنبد34 متر و تا بالای گنبد 54 متر و حدفاصل بین دو جدار گنبد 12 متر است. شاه عباس پس از احداث میدان شاه (نقش جهان) برای تکمیل کاربری آن مسجد شاه را بنا کرد. که بعد از چندی مورد توجه اهالی قرار گرفت و به مسجد جامع عباس معروف شد و اندکی از رونق مسجد جامع اصلی کاست.  بنای مسجدشاه در 1611ق/1019م شروع و در 1629/ 1038م بعد از مرگ شاه عباس به پایان رسید. این بنا که استفاده عمومی داشت به عنوان تأییدی ازسوی شاه بر التزام این سلسله به تشیع ساخته شد.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

کورش صالحی