آسیای دستی

اسیای دستی، یا دَستاس. اسیایی که با نیروی دست گردد. سنگ‌های دستاس به طور افقی بر روی هم قرار گیرند.

از میان سنگ زیرین میله‌ای چوبی یا اهنی به نام «سُتون های اسیا» به گلوی اسیا، سوراخ میان سنگ زبرین، رفته است. سطح زیرین این سنگ اجدار است و یک «دستک» بر روی سطح بیرونی ان نصب شده است. اسیاگر با دستی دستک را می‌گیرد و می‌گرداند و با دست دیگر دانه‌های غلّه را در گلوی اسیا می‌ریزد. دانه‌ها پس از خرد و ارد شدن از دورادور سنگ زیرین بر روی سفره زیر دستاس می‌ریزد.

خرد کردن غلات با دستاس کاری ساده و ظریف و از قدیم کار زنان بوده است. در گذشته، در هر خانه دستاسی بود که زنان خانواده گندم و جو را با ان بلغور یا ارد می‌کردند. در روستاهایی که اسیاخانه نداشتند، معمولاً هر محلّه ده دست اس خانه‌ای بود که زنان خانواده‌های محلّه غلّه خود را به نوبت با ان اسیا می‌کردند.

کارگاه‌های سنتی سفالگری نیز برای خرد و نرم کردن سنگ و مواد لعاب از اسیای دستی یا اسَکْ استفاده می‌کردند. انها یک اسیایِ «خشک ساب» برای خرد کردن سنگ و مواد لعاب و یک اسیای «ابْ ساب» برای ساییدن و به هم امیختن ارد لعاب در اب داشتند.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

علی بلوکباشی