انس

انس، در لغت ضد توحش و وحشت و به معنای سکون قلب و ارام یافتن به چیزی است و در اصطلاح انزعاجی (= وجد و شور) است، که از تأمل در ذات محبوب، عارف را دست می‌دهد، انس در برابر هیبت است و این هر دو از احوال سالکین است. هرگاه حق تعالی در دل بنده تجلی کند، به گونه‌ای که جلال خداوند بر او نمایان شود، این حال را هیبت گویند و باز چون جمال وی بر بنده اشکار گردد، حال بنده را انس می‌نامند. اهل هیبت از جلالش، دچار تعب می‌شوند و انان که انس یافته‌اند، غرق در شادی و طرب می‌گردند. پیوسته و به تناوب این دو حال در دل سالک جای می‌گیرند تا ان که سالک به مقامی خواهد رسید که این دو معتدل گردد. گروهی نیز گویند که هیبت درجه عارفان است و انس درجه مریدان. از نشانه‌های اهل انس یکی ان است که از غیر محبوب گریزان و هراسان‌اند تا غایتی که از نفس خویش نیز می‌ترسند. و نشانه‌ای دیگر ان که چنان با ذکر محبوب انس گیرند که غالباً در اندیشه او فرو رفته‌اند و از پیرامونشان بی‌خبر می‌گردند.

منبع اصلی

دانشنامه ایران

نویسنده مقاله

امیرحسین ساکت اف