اصلح
اصْلَح، در لغت به معنی نیكوتر و شایستهتر است و در اصطلاح دانش كلام مراد از اصلح ان است كه خداوند نسبت به بندگان خود ان میكند كه نیكوترین و بهترین و شایستهترین است[۱] و این از ان روست كه خداوند لطیف* ]← لطیف[ است و نسبت به بندگان خود با لطف ]← لطف[ عمل میكند. نظریه اصلح، نظریهای است كه از سوی معتزله پذیرفته شده[۲] و اشاعره بر این اساس كه خداوند هر چه بخواهد انجام میدهد و هرچه انجام میدهد بهترین است و نیز بر این بنیاد كه هیچ چیز بر خدا واجب نیست، این نظریه را رد كردهاند،[۳] اما متكلمان امامیه انرا مورد تأیید قرار دادهاند[۴]. از انجا كه «بهترین (= اصلح)» هم جنبه دینی دارد، هم جنبه دنیایی معتزله بصره ضمن تفسیر اصلح به سود (= نفع) چنین اظهار نظر كردهاند كه بر خداست تا «بهترینهای دینی» را برای مردم فراهم اورد و متعزله بغداد، اصلح را «حكمت و تدبیر» دانستهاند و بهترینهایی را كه خداوند باید برای مردم فراهم اورد هم دینی دانستهاند، هم دنیایی[۵]. از این معانی گاه به نظریه «صلاح و اصلح» نیز تعبیر شده است. صلاح ← اصلح
ماخذ:
نیز نگاه کنید به
منبع اصلی
دانشنامه ایران
نویسنده مقاله
اصغر دادبه
- ↑ طوسی، خواجه نصیرالدین. قواعد العقائد. پیوست تلخیص المحصل معروف به نقد المحصل، به اهتمام عبدالله نورانی، تهران، مؤسسه مك گیل، دانشگاه تهران، 1359، ص 453؛ شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبدالكریم بن ابی بكر، نهایه الاقدام فی علم الكلام، تصحیح الفرد جیوم، بیروت: دارالكتاب اللبنانی، بی تا، ص 398، 405-406.
- ↑ ابن حزم. الفصل فی الملل و الاهواء و النحل. بیروت: دارالمعرفه، 1975م، ص 3/164-165؛ ابن خیاط، الانتصار و الرد علی ابن، ، ص 26.
- ↑ غزالی، ابوحامد محمد. الاقتصاد فی الاعتقاد. تحقیق الشیخ محمد مصطفی ابوالعلاء، مصر: مكتبه الجندی، 1392ق/1973م، ص 137 و 156.
- ↑ علامه حلی. كشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد. به كوشش سید ابراهیم موسوی زنجانی، بیروت: مؤسسه الاعلمی للمطبوعات، 1399ق / 1979م، ص 372-373.
- ↑ همو. همان. همانجا؛ شهرستانی، ابوالفتح محمد بن عبدالكریم بن ابی بكر احمد. نهایه الاقدام فی علم الكلام. ص 405؛ بغدادی، عبدالقاهر. الفرق بین الفرق. تحقیق محمد محیالدین عبدالحمید، مصر: مكتبه محمدعلی صبیح و اولاده، بی تا، ص 182؛ علامه حلی. انوار الملكوت فی شرح الیاقوت. تصحیح محمد نجمی زنجانی، تهران: دانشگاه تهران، 1338، ص 157.