بُنه
بُنه: اصطلاحی در کشاورزی سنتی ایران به معنای گروهی نظام یافته و مشترکالمنافع در کار تولید زراعی و دامداری[۱].
بُنه را به طور کلی میتوان نوعی تعاون در تولید کشاورزی دانست که بر پایه اشکال سنتی زراعت جمعی شکل گرفته و محور اصلی یاریگری دران خود یاری است. در باره انگیزه پیدایی بُنه نظرات گوناگونی دادهاند و غالباً انگیزههای پیدایش بُنه را با انگیزههای تداوم بُنه یکی دانستهاند.
پتروشفسکی انگیزه پیدایش بُنه را در ایران و کشورهای همجوار ناتوانی خانوادههای روستایی در خرید نیروی شخم و کارهای ضروری ابیاری میداند[۲]. اما برخی دیگر شرایط اقلیمی، به ویژه در نواحی نیمه صحرایی را که ابیاری مصنوعی به کمک نهربندی و سایر اقدامهای مشابه در انها ضرورت دارد، موجب پیدایش بُنه دانستهاند[۳]. برخی نیز سبب گسترش بُنهها را تشویق مالکان دور از دِه در نظارت اسانتر برکار رعایا و اداره بهتر املاک خود دانستهاند[۴]. کسانی پیدایش، گسترش و رواج بُنهها را وابسته به نظام ارباب رعیتی، نظام بزرگ مالکی و یکی از نهادهای ان نظام دانستهاند[۵]. اگر این نظر را بپذیریم عمر بُنه را باید اندازه عمر نظام ارباب و رعیتی تصور کنیم. دیرینگی سازمان تولیدی بنه، کهنتر از ان است که ان را به عصر نظام ارباب رعیتی یا دورههای پس از ان بدانیم. کهن بودن نظام بُنه این احتمال را قوت میبخشد که زارعان ایرانی در روزگاران کهن به صورت دستهجمعی کار میکردهاند[۶]. ادامه حیات بُنهها در بخشهایی از ایران پس از اصلاحات ارضی نشان دهنده وجود سازوکار منسجم سازمان بُنه است که در نتیجه موجب تداوم ان درنظامهای گوناگون شده است[۷]. بُنه براساس ابعاد و وجوه مختلف ان به چندین گونه تقسیم میشود که 24 نوع ان شناخته شدهاند[۸].
نیز نگاه کنید به
ماخذ
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
مرتضی فرهادی
تلخیص فرمهر منجری
- ↑ فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: تعاریف و گونهشناسی» فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، مشهد: 1371 ش، شمر 24،/ 11.
- ↑ پتروشفسکی. ا . پ. کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول. ترجمه کریم کشاورز، تهران، 1355، 547- 549.
- ↑ ضیاء توانا، حسن. «نقش عوامل تولید درشکلیابی روشهای تولید گروهی و ساختار قدرت.» مجموعه مقالات سمینار جغرافیایی، مشهد: 1365ش، شمر 3، 327.
- ↑ خسروی، خسرو. جامعهشناسی روستایی ایران. تهران: 1358 ش، 82.
- ↑ صفینژاد، جواد، بُنه. تهران: 1353ش، 8، 10؛ خسروی،تهران: 1358 ش .
- ↑ خسروی،تهران: 1358 ش.
- ↑ فرهادی، مرتضی. «بُنهشناسی: پیشینه پژوهشی و نقد اراء در چگونگی و پیدایش بنه»، فصلنامه علوم اجتماعی، تهران؛ 1372ش، شمر 3 و 4، 99.
- ↑ فرهادی، «بُنهشناسی: تعاریف ...» ، 112- 113.