سردوشی

سردوشی، نوارهای پهنی از پارچه، رشته نخ‌های طلایی‌رنگ، فلز یا چرم که بر سرشانه‌های لباس نظامیان برای نشان دادن درجه نظامی یا نصب درجات و علامات نظامی می‌دوزند. سردوشی به شکل‌ها و طرح‌های گوناگون در دوره‌های مختلف تاریخی به كار می‌رفته است.

ایران باستان٭: قدیمی‌ترین نمونه از سردوشی را شاید بتوان قبل از آریاییان بر لباس برخی از حاکمان اَوَن دید.² این سردوشی‌های اغلب دایره‌ای شکل و با نگینی در وسط و یا نگین‌هایی دور تا دور لبه، تزئین شده بودند. نوع دیگری از آن‌ها، سه تکه کنار هم قرار گرفته بود.⁴  زنان نیز بر لباس‌های خود گاه سردوشی می‌آویختند[1]. در دوره ساسانی، وسط این سردوشی اغلب گل بزرگ 6 ، 8  یا 10 پر می‌دوختند.

ابتدای اسلام تا مغول: در قرون اولیه اسلام از سردوشی به ندرت استفاده می‌شده است. بعدها در نواحی شرقی‌تر ایران، بر لباس برخی از امیران، نوعی سردوشی  به شکل گل چهارپر نقش شده بود.

مغول تا عصر حاضر: در این دوره نیز سردوشی‌های دایره‌ای شکلی بر شانه‌ها می‌دوختند یا وصل می‌كردند.⁸ بعدها سردوشی از اركان شاخصه لباس نظامیان شد و انواع آن در رنگ‌ها و شکل‌های گوناگون، برای نشان دادن درجات نظامی افراد به كار می‌رفت و از دوره قاجار به این سو به آن پاگون (واژه‌ای روسی) نیز گفته‌اند.

نیز نگاه کنید به

پاورقی

[1]. نقوش شاپورساسانی بر جام دیلمان و ظرف نقره‌ای موزه ارمیتاژ.

مآخذ

1.     نگهبان، عزت الله. حفاری هفت تپه دشت خوزستان. سازمان میراث فرهنگی،1377، ص214- 215، 565، ش42، اثر مهر از هفت تپه.

2. Spycket,A.Les figurines de Suse.MDAI,LII,Paris,Gabalda,1992, P. 50, Pl.31,no 206

بالاتنه مردی از شوش. هزاره دوم پ‌م

3.    Porada,E.Tchoga Zanbil la glyptique,Paris,1970,Pp.21-22,145,Pl.14,fig 10

اثرمُهر ایلامی، موزه برلین؛ نگهبان، ص 235- 236، 329، 349، ش198، طرح 82  آثار مُهر از هفت تپه.

4. Spycket,A.Les figurines de Suse.MDAI,LII,Paris,Gabalda,1992,P.50,Pl.31,no 207

5.  ; Herrmann, G.The Iranian revival, Oxford, 1977, P.112

نقوش شاپورساسانی بر جام دیلمان و ظرف نقره‌ای موزه ارمیتاژ.

6.          جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. البیان و التبیین. تحقیق و شرح عبدالسلام محمد هارون، قاهره: مکتبه الجاحظ، 1960- 1961م، ج۳، ص65،115؛ جاحظ، ابوعثمان عمرو بن بحر. رسائل. تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قاهره: 1964م، ج1، ص19؛ امین، احمد، ضحی‌الاسلام، قاهره: الطبعه الثانیه، 1352ق/1934م، ج2، ص102-103؛ ابن اثیر، عزالدین ابوالحسن. الکامل فی التاریخ. بیروت: دارصادر، داربیروت، 1385ق/ 1965م، ج7، ص192.

Ghirshman,Pp.206-213.

7. Gray,B.La peinture Persane,Genève,1977,Pp.46-51; Blair,S.A compendium of chronicles, the Nasser D.Khalili collection of Islamic art,ed,J.Raby,Oxford university press,vol XXVII,1995,Pp.74-75,82-84,

fig 39,48.

نسخه دیوان خواجوی کرمانی، بغداد: موزه لندن، لوندرز،Add.18113  ، پشت ورقه26؛ نسخه جامع التواریخ. تبریز:  ورقه‌های 276a ،289a . مجموعه خلیلی.

8.           وهرام، مجید. آیین‌نامه نظامی قواعد مشق و حرکات پیاده نظام دولت علیه ایران در 1268، بررسی‌های تاریخی. سال6، ش1،1350، ص1- 21.

9.           مدرسی، یحیی، حسین سامعی و زهرا صفوی مبرهن. فرهنگ اصطلاحات دوره قاجار. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، 1380، ص 99 و 329.

محمدرضا چیت ساز