میرزا ابراهیم عکاسباشی
ميرزا ابراهيم، عكاسباشي، ملقب به صنيعالسلطنه، (1282-1335ق / 1865م-1916م)، عكاسباشي مظفرالدين شاه و نخستين فيلمبردار تاريخ سينماي ايران. وي عكاسي و كارهاي مربوط به چاپخانه را به همراه پدرش، ميرزا احمد صنيعالسلطنه* در اروپا فراگرفت. پس از بازگشت به ايران در خدمت مظفرالدين ميرزا وليعهد، در تبريز مشغول خدمت شد. در مجموعة آلبومخانة كاخ گلستان و برخي مجموعههاي شخصي، عكسهاي بسياري از كارهاي او موجود است كه ميتوان به عكس معروف «نخستين پرواز بالون» در حضور مظفرالدين ميرزا در تبريز اشاره كرد.1 در نخستين سفر مظفرالدين شاه به اروپا در 1317ق / 1899م، از همراهان او بود و عكسهاي بسياري را از اين سفر تهيه كرد كه برخي از آنها در سفرنامة مظفرالدين شاه به چاپ رسيدهاند.
نخستين فيلم برداري در تاريخ سينماي ايران، در 18 ربيعالثاني 1318 ق / 15 اوت 1900، در كنار درياي مانش، جلوي هتل پالاس[1] در اوستاند[2] [در بلژيك] را وي به انجام رسانده است.2
او با پدر خود، در عكاسخانة دارالفنون و چاپخانة شاهنشاهي در ساخت و تهية كليشه و گراوور مشاركت داشت و پس از مرگ پدر، لقب «صنيع السلطنه» به وي تعلق گرفت. وي پس از مرگ مظفرالدين شاه از خدمات دولتي كنارهگيري كرد.3
مآخذ:
1. ذكاء، يحيي. تاريخ عكاسي و عكاسان پيشگام در ايران. به كوشش كريم امامي، تهران: انتشارات علمي و فرهنگي، 1376، ص 113.
2. عدل، شهريار. «آشنايي با سينما و نخستين گامها در فيلمبرداري و فيلمسازي در ايران»، فصلنامة طاووس. س دوم، ش 5 و 6، پاييز و زمستان 1379، ص 70.
3. ذكاء، يحيي. همان. ص 116.
نيزنك: اميد، جمال. تاريخ سينماي ايران ـ (پيدايش و بهرهبرداري)، ناشر: فارياب، تهران: 1363، ص 29-34؛ تهامينژاد، محمد. «دورة قاجار: مظفرالدين شاه و ميرزا ابراهيم خان عكاسباشي»، تاريخ تحليلي صد سال سينماي ايران. به كوشش عباس بهارلو، تهران: دفتر پژوهشهاي فرهنگي، 1379، ص 11-19.
محمدرضا طهماسب پور
[1]. Palace
[2]. Ostend