باقلانی
باقلاني، ابوبكر محمد بن طيب، متكلم پر آوازة اشعري (قرن 4 ه). وي در بصره، كلام اشعري را نزد ابوالحسن باهلي، شاگرد ابوالحسن اشعري، آموخت.1 در فقه نيز مذهب مالكي داشت و پس از شاگردي در محضر ابوبكر ابهري2 آنچنان شهره گشت كه به رياست مالكيان عصر خود رسيد.3 وي متكلمي استاد و چيرهدست بود و در فن جدل و مناظره سرآمد اقران. با بسياري از متكلمان و انديشمندان هم روزگارش، به ويژه معتزليان، مناظره كرد.4 باقلاني دفاع از اعتقادات اهل سنت را وجهه همت خود قرار داده بود و در تبيين مباحث كلامي از زباني روشن و فهميدني بهره ميگرفت و در مخالفت فكري با معتزله، اماميه و خوارج و نقد آراء آنها بسيار ميكوشيد5 در واقع ميتوان گفت كه با كوشش وي و شاگردانش به تدريج اعتزال در بغداد و ديگر نقاط، از رونق افتاد.6 از اعتقادات كلامي اوست، يكي اثبات جوهر فرد و خلاء و ديگر طرح نظرية «انعكاس» بدان معنا كه «هرگاه دليل باطل گردد، مدلول آن نيز، باطل ميشود».7 باقلاني در بغداد درگذشت و در كنار گور احمد بن حنبل به خاك سپرده شد.8
مآخذ:
1. ابنعساكر، علي. تبيين كذب المفتري. بيروت: 1404هـ، ص178.
2. ابنفرحون، ابراهيم. الديباج المذهب. به كوشش محمد احمديابوالنور، قاهره: 1394هـ، 2/206.
3. قاضي عياض. ترتيبالمدارك. به كوشش احمدبكير محمود، بيروت: 1378، 4/586.
4. همان، 4/591- 601.
5. ابنعساكر. همان. ص410.
6. خطيببغدادي، احمد. تاريخ بغداد. قاهره: 1349هـ، 5/379.
7. ابنخلدون، المقدمه. به كوشش علي عبدالواحد وافي، قاهره: 1401، 3/1080- 1081.
8. خطيببغدادي. همان. 5/382.
امیرحسین ساکت اف