تقیه
تقيه، در لغت به معني پرهيز كردن است و در اصطلاح كلام شيعه، كتمان كردن و نهان داشتن خردمندانة باورها و حتي تظاهر كردن به اعتقاداتي خلاف اعتقاد خويش است.1 تقيه آنگاه ضرورت مييابد و واجب ميشود كه جان و مال و آبروي انسان در معرض خطر قرار گيرد.2 (آلعمران/ 28)
شيعيان بدان سبب كه در طول تاريخ، به عنوان يك اقليت مورد دشمني قرار داشتهاند تقيه را به صورت كلي درآوردهاند و پيروي از آن را واجب شمردهاند، چنانكه شيخ صدوق تأكيد كرده است كه رعايت تقيه تا زمان ظهور امام زمان(عج) بر شيعيان واجب است.3 رواياتي در دست است كه وجوب و ضرورت رعايت تقيه را مسلّم ميسازد مثل اين روايت كه: «لا دينَ لِمَنْ لا تقيةَ له4: آن كسي كه تقيه نكند دين ندارد» گرچه بنا بر قول مشهور تقيه را از باورهاي خاص شيعه شمردهاند و مخالفان شيعه از آن به تظاهر كردن به كفر و فسق و رضا دادن بدين معاني5 نيز تفسير و تعبير كردهاند، امّا اختفاي خردمندانة باورها آنجا كه انسان در معرض خطر است نه فقط امري شيعي و اسلامي كه امري انساني است و تاريخ مبارزات سياسي در سراسر جهان گواه درستي اين ادعاست.
مآخذ:
1. شيخ مفيد. تصحيح الاعتقاد. همراه ترجمة فارسي اعتقادات صدوق، تهران: بيتا، 131؛ فاضل مقداد. اللّوامع الالهيه. تصحيح قاضي طباطبايي، تبريز: 323- 324؛ مرتضي بن داعيحسني رازي. تبصرة العوام. تصحيح عباس اقبال، تهران: 1313ق، 33.
2. شيخ مفيد. تصحيح الاعتقاد. 131؛ همو. اوائل المقالات. به كوشش مهدي محقق، تهران: 1372، ص55؛ فاضل مقداد. اللّوامع الالهيه. 323- 324.
3. شيخ صدوق. (ابن بابويه). اعتقادات. ترجمة فارسي، تهران: بيتا، 132- 133.
4. آقا جمال خوانساري. شرح بر غُرر و دُرر آمدي. تصحيح ميرجلالالدين محّدث، تهران: ، ، 6/404.
5. اشعري. مقالات الاسلاميين. تصحيح محمد محييالدين عبدالحميد، قاهره: 1389ق/ 1969م، 2/162.
اصغر دادبه
تقيه، در لغت به معني پرهيزگاري است و در اصطلاح ديني و نيز در دانش كلام پنهان كردن خردمندانة باورهاست. بدين معنا كه اگر انسان از سوي دشمنان در معرض خطر باشد و اظهار كردن باورهايش او را به مخاطره اندازد عقل، حُكم ميكند كه باورهاي خود را پنهان سازد و در صورت لزوم، به خلاف باورهاي خود نيز تظاهر كند.1 اصطلاح تقيه از قرآن (← آلعمران/27) گرفته شده و بنابر قول مشهور درشمار باورهاي ويژة شيعة اماميه است و در روايات شيعه آمده است كه «لادِينٌ لِمَنْ لا تقيَّةَ له: كسي كه تقيه نكند بيدين است».2 تأكيد بزرگان شيعه بر تقيّه از آن روست كه در طول تاريخ، شيعه در جوامع اسلامي در شمار اقليت بوده و همواره در معرض خطر قرار داشته است. در واقع، تقيّه، باوري انساني است و به حكم خرد، هرجا جان و مال و آبروي انسان به خطر افتد تقيه ضرورت مييابد.
مآخذ:
1. صدوق (ابن بابويه). اعتقادات (ترجمة فارسي). ص131. متن عربي (پيوست اوائل المقالات)، ص241؛ ؛ بيانالاديان. ص33.
2. كليني، اصول كافي. ص6/404.
اصغر دادبه