احمد حنبل
احمد بن محمد بن حنبل شیبانی مروزی (164ـ241 ق. / 780ـ781 تا 855 ـ 856 م.)، یکی از چهار پیشوای مذاهب رسمی فقه اهل سنت، در بغداد متولد شد و در آنجا فقه حنفی را نزد شاگردان ابوحنیفه و فقه شافعی را نزد خودِ شافعی خواند. سپس برای ادامه تحصیل و سماع حدیث، به شام، یمن و حجاز مسافرت کرد[۱]. تألیف مهم او مسند، از صحاح سته است[۲] و مسلم و بخاری (صاحبان صحیحین) هر دو از شاگردان اویند[۳][۴]. ابن حنبل، در فقه پیرو «اصحاب حدیث» بود و از هرگونه تأویل نسبت به نص پرهیز مینمود. او مذهب خود را بر چهار اصل بنیاد نهاد:
- اول ـ استناد به نص و عدم اعتنا به فتاوی در صورت وجود نص؛
- دوم ـ استناد به فتوای صحابه در صورتیکه نص صریح در دسترس نبوده باشد؛
- سوم ـ اخذ به حدیث، یعنی در هر مسألهیی که حداقل حدیث مرسل یا حسنی در دسترس باشد و در اجماع یا اقوال صحابه، قولی که مخالف بامفهوم آن حدیث مرسل یا حسن باشد، در دست نباشد، عمل به حدیث مرسل و حسن، بر قیاس ترجیح دارد.
- چهارم ـ توسل به قیاس در موارد استثنایی و اضطراری. بنابراین در مذهب ابن حنبل تنها در صورتیکه هیچیک از سه نوع ادلـه یـادشده (نص، فتوی، حدیث) در دسترس نباشد، میتوان به قیاس متوسل میشد و در عین حال، عموماً در صورت نبودن نص و عدم احراز فتاوی صحابه هم، اظهار فتاوی اجتهادی کمتر مورد قبول است.
بدینگونه ابن حنبل به پرهیز از صدور احکام اجتهادی از یکسوی و تأکید بر اخذ به حدیث از سوی دیگر گرایش دارد[۵].
احمد بن حنبل، به گفته عبدالرزاق ابن همام، «افقه و اورع» عصر خویش، به گفته عبدالرحمان بن مهدی، «عالمترین مردم نسبت به حدیث سفیان ثوری»، به گفته محمد بن ادریس شافعی «فقیهترین و عالمترین» مردم عصر خویش و به گفته خطیب بغدادی «امام محدثان» عصر خود بوده است. او اصحاب خود را به پیروی از نص قرآن و حدیث توصیه میکرد، هرچند این نصوص با ادله عقلی متکلمان سازگار نباشد[۳][۶].
نیز نگاه کنید به
مآخذ
- ↑ ابونعیم اصفهانی، احمد. حلیه الاولیاء. بیروت: 1405 ق، 9/162.
- ↑ ابن جوزی. مناقب ابن حنبل. مصر: 1409 ق، ص.260.
- ↑ ۳٫۰ ۳٫۱ خطیب بغدادی، احمد. تاریخ بغداد. قاهره: 1349 ق، 4/412ـ416
- ↑ ابن جوزی. مناقب ابن حنبل. مصر: 1409 ق، ص.107ـ142، 673 ـ 680.
- ↑ ابن جوزی. مناقب ابن حنبل. مصر: 1409 ق، ص. 247ـ253، 211ـ214.
- ↑ ابن ابی یعلی. طبقات الحنابله. قاهره: 1371 ق.
منبع اصلی
سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،
نویسنده مقاله
حسن امین