ابونصر منصور بن عراق
ابونصر منصور بن عراق، ریاضیدان و ستاره شناس ایرانی اواخر سده4 و اوایل سده 5 هجری قمری و استاد ابوریحان بیرونی*. وی از شاهزادگان آل عراق بود كه تا اواخر سده 4ق بر خوارزم فرمان میراندند. او در انجمن علمی خوارزمشاهیان آل مأمون در گرگانج با ابن سینا*، بیرونی* و دانشمندان بزرگ دیگر همنشین بود. گفتهاند كه سلطان محمود غزنوی پس از فتح گرگانج در 408ق او را به اتهام بددینی به دار آویخت اما منابع دیگر این خبر را تأیید نمیكند.(4و5و7) بیرونی بر آن است كه ابونصر در ابداع و اثبات شكل مغنی یا قضیه سینوسها بر بوزجانی*، خجندی* و كوشیار گیلانی* پیشی داشته است.(3و6) حل گونهای از معادلات درجه سوم و اشاره به مفهوم مثلث قطبی از دیگر كارهای اوست.(7) ماكس كراوزه یكی از آثار وی را به آلمانی ترجمه كرده و برخی آثار دیگر ابونصر نیز در تاریخ ریاضیات مهماند.(1و4)
مآخذ:
1- ابونصر عراق. رسائل. حیدرآباد دكن: 1367ق.
2- بیرونی. الآثار الباقیه. به كوشش ادوارد زاخاو، لایپزیگ: 1906م، ص 184.
3- بیرونی. مقالید علم الهیئه. به كوشش ماری ترز دوبارنو، دمشق: 1985م، ص 101.
4- سجادی، صادق. «ابونصر منصور بن عراق»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج 6.
5- قربانی، ابوالقاسم. زندگینامه ریاضیدانان دوره اسلامی. تهران: 1365ش، ص 113.
6- كرامتی، یونس. «بوزجانی»، دایره المعارف بزرگ اسلامی. ج12.
7- كرامتی، یونس. كارنامه ایرانیان. تهران: 1380، ص 98-100.
سید محمد حسین احمدی