رادیو
راديو، دستگاه گيرندة امواج صوتي از مراكز فرستندة راديويي در فواصل دور و پخش آنها. راديو يكي از بزرگترين وسايل اطلاعرساني همگاني در اطلاعات تبليغي، سياسي، فرهنگي، هنري و ... است و انديشة اولية ايجاد راديو در ايران مربوط به 1313ش است. در آن سال استفاده از گرامافون و صفحه به تدريج رواج يافته و تقاضا براي موسيقي بيشتر شده بود. دولت در همان سال به بازرگانان اجازة ورود گيرندة راديو را با كسب پروانه از وزارت پست و تلگراف داد. اين اقدام انديشة ايجاد راديو را در ايران تقويت كرد. در 1316ش نخستين قدم برداشته شد و براساس گزارش وزير پست و تلگراف وقت براي ايجاد مركز فرستندة راديويي، دستور خريد سه دستگاه فرستندة راديوي موج كوتاه و موج متوسط و احداث ساختمانهاي مورد نياز صادر گرديد و در 1318ش كار احداث ساختمانها و نصب و پخش آزمايشي دستگاهها آغاز شد.1
همزمان با اين كار، سازماني به نام «سازمان پرورش افكار» زير نظر وزير فرهنگ به وجود آمد. كميسيون راديو كه يكي از كميسيونهاي اين سازمان بود و زير نظر وزير دارايي و با همكاري گروهي از نويسندگان اداره ميشد موظف گرديد برنامههاي مناسب را براي پخش از راديو تنظيم كند و به تصويب برساند تا در موقع گشايش راديو استفاده شود. در 4 ارديبهشت 1319ش نخستين فرستندة راديويي ايران در استوديوي كوچكي كه نخستين بار صداي ايران را پخش كرد، افتتاح گرديد. در اين زمان، دستگاههاي آمادة كار راديو عبارت بودند از: يك فرستندة موج متوسط با قدرت 2 كيلووات و يك فرستندة موج كوتاه با قدرت 14 كيلووات.2 ادارة راديو نخست به وزارت پست و تلگراف واگذار شد، سپس به وزارت فرهنگ، در 1325ش به وزارت كار، و در 1326ش، كه راديو از وزارت كار جدا شد، زير نظر نخست وزيري به كار خود ادامه داد تا اينكه در 1343ش پس از تشكيل كابينة حسنعلي منصور زير نظر وزارت اطلاعات قرار گرفت. در 1326ش اولين مجموعه از دستگاههاي خريداري شده وارد ايران شد و يك سال بعد نخستين استوديوي راديويي در ساختمان ادارة كل انتشارات و تبليغات واقع در ميدان ارك ساخته شد.
در 1334ش استوديوي بزرگ ديگري ساخته شد و فرستندهاي 50 كيلوواتي در آن نصب گرديد و يك سال بعد بر ظرفيت آن افزوده شد. بدين ترتيب راديو توانست در 1339ش پخش برنامههاي خود را به صورت 24 ساعته درآورد. همزمان با پيشرفت و گسترش راديو در تهران، در شهرستانها نيز زمينة ايجاد تأسيسات راديويي فراهم شد و در 1326ش اولين فرستندة راديويي شهرستانها در تبريز گشايش يافت و به تدريج فرستندههاي ديگري در اورميه، اهواز، شيراز، كرمانشاه، مشهد، كرمان، اصفهان، سنندج، زاهدان، رشت و گرگان ايجاد شد و بدين ترتيب تا 1340ش تعداد فرستندههاي راديو در شهرستانها به دوازده فرستنده رسيد.3
وزارت اطلاعات كه در 1343ش به وجود آمد فعاليتهايي از قبيل ايجاد برنامة دوم و سوم (اف. ام) راديو تهران، تأسيس راديو بندر عباس، راهاندازي فرستندههاي 100 كيلوواتي تهران، تبريز، كرمانشاه، اهواز، زاهدان و رشت را انجام داد.4 در 1350ش، شبكة راديويي كشور به موجب قانون، از وزارت اطلاعات منتزع شد و با تشكيل سازمان راديو ـ تلويزيون ملي ايران، در اختيار آن سازمان قرار گرفت.5
صداي جمهوري اسلامي ايران:
راديو در جمهوري اسلامي ايران نسبت به ساير رسانهها بٌرد و پوشش بيشتري دارد و اينك امواج راديو به دورافتادهترين نقاط كشور راه يافته است و امكان برقراري ارتباط با مردم را دارد. توسعة برنامهها و شبكههاي راديويي طي سالهاي 1372ش ـ 1376ش بسيار چشمگير و شتابدار بوده است، به گونهاي كه در پايان 1376ش تعداد شبكههاي فعال راديويي در معاونت صدا به هفت شبكه (شبكة اول سراسري، شبكة دوم سراسري، شبكة سراسري جوان، شبكة سراسري قرآن، شبكة تهران، شبكة پيام، راديو شهري كرج) افزايش يافت. ايجاد شبكة جديد راديويي معارف و راهاندازي شبكة راديويي صداي آشنا (براي ايرانيان و فارسي زبانان خارج از كشور) نيز در دستور كار حوزة صدا قرار داد. حوزة صدا همواره به كيفيت برتر، تنوع بيشتر و جذب مخاطبان گستردهتر ميانديشد.6
مآخذ:
1. انوري، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. ذيل «راديو»؛ نامجو، عباس. سيماي فرهنگي ايران. به كوشش علي بهراميان و مجتبي قاسملو، تهران: عيلام، 1378، ص 456؛ عباسي، حجتالله. «راديو در رژيم پهلوي (به روايت اسناد نخست وزيري)»، مجلة راديو. س چهارم، ش 22 (تير 1383)، ص 63؛ تاريخچة راديو در ايران. تهران: وزارت اطلاعات، مركز مدارك، 1349، ص 2-3.
2. انوري. همان. ص هفت؛ تاريخچة راديو در ايران. همان. ص 1؛ دهخدا، علياكبر. لغتنامه. ج7، ذيل «راديو»؛ سازگار، ژيلا. كارنامهاي از راديو و تلويزيون ملي ايران تا پايان سال 1355. تهران: [بينا]، 1356، ص 10، 63؛ نامجو. همانجا.
3. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. ذيل «راديو ايران»؛ نامجو. 456-457.
4. نامجو. همان. ص 457.
5. سعدلو، پرويز. سازمانهاي فرهنگي ايران: تاريخچه، مباني، فعاليت. تهران: مركز اسناد فرهنگي آسيا، 1354، ص 83؛ تاريخچة راديو در ايران. همان. ص 23-24؛ نامجو. همانجا.
6. نامجو. همان. ص 461-462.
کوهیار دوالو