پوشاک بلوچی
پوشاك بلوچي، لباس بلوچهاي ايران را كه در بخش شرقي و جنوب شرقي ايران و در استان سيستان و بلوچستان زندگي ميكنند، در دو بخش لباس مردانه و لباس زنانه، بررسي ميكند.1
لباس مردانه: دستار سفيد و بسيار بزرگي را با چندين دور پيچيدن به دور سر، طوري درست ميكنند كه يك ادامه آن تحت الحنك و آويزان در جلو و يا پشت شانهها آويخته بماند. لباس آنان نيز اغلب سفيد و شامل پيراهن بسيار بلند و گشادي است كه تا زانوان و يا ساق پا ميرسد. يقه آن گرد است و درز دگمه داري بر روي يكي از شانههاي آن است تا راحتتر پوشيده شود. در فصل سرما، نيم تنهاي، كه اغلب از پشم بره يا موي بز و پهناي حداكثري 40 سانتي متري دارد، و مملو از نقوش گُل دوزي شده است را روي اين پيراهن ميپوشند. به همراه شلواري گشاد به پهناي حدود 2 متر كه به صورت چين دار بين دو پا ميايستد، و تنها در مچ پا تنگ ميشود.
لباس زنانه : سَروك روسري مستطيل شكل بلند و اغلب سياه رنگ و نازكي است كه حاشيه دوزي رنگارنگي دورتادورش را گرفته برسر ميگذارند. كه بلندي آن تا حد زانوان ميرسد. زنان رداي گشاد و بلندي كه تا ساق پا ميرسد، با يقهاي گرد، ميپوشند كه چاكي روي سينه از وسط بالاتنه تا پايين دارد، كه آستينهاي گشاد آن به طرف مچها تنگ تر شده است. شلوار گشاد آنها كه با بندي كشي در كمر بسته ميشود، در مچ پا تنگ و خفت ميگردد. موضوع مهم در بررسي لباس زنان بلوچ، گُل دوزي و حاشيههاي تزييني، سوزن و پولك دوزي روي آنهاست. زي، قطعه مستطيل يا مربع شكلي است كه از پايين تا وسط جلوي دامن و از بالا تا محل اتصال با بالاتنه، يعني از كمر تا سينه و شانهها، قرار گرفته است. كپتان، تكه مستطيل شكل ديگري است كه از كمر تا لبه لباس امتداد دارد و در بالا نوك تيز ميشود. تمام سرآستينها، اغلب با دو تكه ذوذنقهاي حدود 25در 45 سانت تزيين ميشود. دمپاي شلوارها، با دو تكه كوچك تر و پشت شانهها، و يا جلوي لباسها، با نوارهاي پهن گل دوزي شده و يا با وصلههاي چهارگوش و گاه به تعداد 40 تكه، تزيين شدهاند. اين قطعات را كه به صورت جداگانه گل دوزي كرده و سپس روي لباس ميدوزند، چَكن ميگويند كه بالغ بر 70 نقش است.2
مآخذ:
1- يادداشت مولف.
2- Firouz, I. A. Countering the anonymity of daily routine, AC, XXXIV, 1983, Pp. 20-24 ; Idam, Needlework, ASPH, Tehran, 1977, Pp. 256-258; Idam, Clothing, Encyclopaedia Iranica, ed, E. Yarshater, California, 1992, sec XVIII.
محمدرضا چیت ساز