شیخ مفید

شیخ مفید، محدث و فقیه شیعی (336-413)، محمد بن محمد بن نعمان عکبری بغدادی ملقب به «ابن المعلم» معروف به شیخ مفید. در یازدهم ذی القعده سال 336 در روستایی به نام عکبری در ده فرسنگی بغداد به دنیا آمد. به دلیل حاضر جوابی، و قدرتش در نقض استدلال طرف مباحثه اش، قاضی عبدالجبار معتزلی، به شیخ مفید معروف شد. نزد پدرش به آموختن قرآن و مقدمات پرداخت و به همراه او به بغداد رفت و نزد استادان علوم متداول عصر خویش را فرا گرفت. مؤلف کتاب اعیان الشیعه 56 تن از این بزرگان را معرفی می‌کند، از آن جمله شیخ صدوق، (وفات381)، ابن جنید اسکافی (وفات 381)، ابن قولویه (وفات 363)، محمد بن عمران مرزبانی (وفات 384) می‌باشند.

شیخ مفید همچنین شاگردان بسیاری تربیت نمود از آن جمله سیدمرتضی (وفات 436)، سیدرضی (406)، شیخ طوسی (وفات 460) و نجاشی (وفات450). آثار شیخ متکی به استدلالات علمی، روح عقل و اندیشه که از ویژگی‌های شخصی وی بوده است. او را صاحب حدود دویست اثر ذکر کرده‌اند از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

1- الارشاد فی معرفۀ حجج الله علی العباد (نخستین و دقیق ترین کتاب در شرح حال ائمه اطهار)؛

2- المقنعه، (در ابواب فقه، و قدیم ترین متون فقهی شیعه)؛

3- العیون و المحاسن، (مناظره شیخ با مخالفین).

قبل از شیخ فقه در بین علمای شیعه، به صورت کنونی رایج نبود و احادیث فقهی منقول از ائمۀاطهار، با نقل سلسلۀ سند عیناً در کتاب درج می‌شد و فقها هیچگونه تصرفی در متن حدیث نمی‌کردند که این امر مانعی در مسیر تکامل علوم اندیشمندان بود و با ظهور شیخ این مانع برطرف شد. در آن عصر آراء فقهی و کلامی مطرح و با یکدیگر تطبیق داده می‌شد و هر صاحب رأی برای اقناع طرف مقابل دلیل و برهان اقامه می‌کرد و شیخ در این عرصه با تکیه بر مبانی استوار شیعه، کتاب ارزشمندی به نام «الاعلام فیما اتفقت الامامیۀ علیه من الاحکام» را تألیف کرد. شیخ شب جمعه، سوم ماه مبارک رمضان 413ق، در سن هفتاد و شش یا هفت سالگی در بغداد وفات یافت.

نیز نگاه کنید به

• شیخ طبرسی
• شیخ طوسی

منبع اصلی

سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، مرکز مطالعات راهبردی روابط فرهنگی (1398). دانشنامه ایران. تهران: موسسه فرهنگی هنری و انتشارات بین المللی الهدی،

نویسنده مقاله

آیت الله معظمی گودرزی