حزب(فرقه)دموکرات
اجتماعيون عاميون، حزب يا فرقه دموكرات، توسط سيد حسن تقيزاده و به كمك عدهاي از مشروطه خواهان تندرو معروف به انقلابي، در سال 1337ق / ؟م تشكيل شد.1 مرامنامة حزب، شامل يك مقدمه و هفت فصل با عناوين حقوق مدنيه، قانون انتخابات، قوه ؟، امور روحاني و معارف، دفاع ملي و اصول اقتصادي بود. اين حزب در مجلس سوم ـ مقارن با جنگ جهاني اول ـ از مواضع خود در برابر آلمان عدول كرده و با حزب اعتداليون ائتلاف كرد.2 در مجلس اول تا پنجم به عنوان جناحي تندرو و راديكال در پيشبرد انقلاب مشروطيت و حوادث آن نقش مهمي ايفا كرد.3 حزب دمكرات كه شامل محافل رسمي جهت تعيين اعضاء و وظايف بود. از آنجا كه در ميان طبقة متوسط طرفداراني به دست آورد بر اصولي چون وطنپرستي و سياست مستقل ملي تأكيد ميكرد.4 ارگان اين حزب روزنامه ايران نو* بود و از رهبران برجسته آن ميتوان به مساوات، شيخ ابراهيم زنجاني و حسينقليخان نواب اشاره كرد.5 حيدرخان عمو اوقلي نقش مهمي در پيوند دمكراتهاي تهران با سوسيال دموكراتهاي باكو داشت.6 سرانجام دو دستگي ميان سران حزب، موجب تضعيف و تقسيم آن به تشكلي و ضد تشكلي شد.7
مآخذ:
1. ملكزاده، مهدي. تاريخ انقلاب مشروطيت ايران. ج 6و7، تهران: علمي، 1363، ص1360.
2. اتحاديه، منصوره. احزاب سياسي درمجلس سوم. تهران: تاريخ ايران، 1371، ص104.
3. اتحاديه، منصوره. پيدايش و تحول احزاب سياسي مشروطيت. تهران: گستره، 1361، ص1910 به بعد.
4. ژانت آفاري. انقلاب مشروطه ايران. ترجمة رضا رضايي، تهران: بيستون، 1379، ص121.
5. احزاب سياسي ايران. نشريه بنياد تاريخ انقلاب اسلامي ايران، سال 4، ش 55-54، بهار و تابستان 78.
6. آبراهاميان، يرواند. ايران بين دو انقلاب. ترجمة كاظم فيروزمند، تهران: مركز، 1381، ص94.
7. كسروي، احمد. تاريخ مشروطه ايران. تهران: اميركبير، 1373، ص 551- 449.
مریم غلامعلی زاده