حجله
حجله، نام یكی از تابوت وارههای تمثیلی در مراسم عزاداری شیعیان.
این تابوت واره را در مناطق مختلف ایران به شكلهای گوناگون میسازند. تهرانیها آن را معمولاً از چوب و به شكل اتاقكی استوانهای ستوندار و با سقف گنبدی یا بیسقف و دیوارهدار بر روی طبقی مدور میسازند و با آینههای خرد پولكی و كاغذها و گویها و پرهای رنگارنگ میآرایند.1
حجله را نماد و مظهری از «كِلّه» یا حجلة عروسی،2 به ویژة حجلة عروسی قاسم3 میدانند و در مراسم عزاداری ایام عاشورا و سوگ مرگ جوانان و پهلوانان درون آن را لاله و فانوس و شمعهای سیاه و سفید افروخته میگذارند و در برابر مساجد و حسینیهها و سرگذر محلهها و خانة جوانان درگذشته قرار میدهند و گاهی نیز همراه دستههای سینه زن حمل میكنند.4
در قم در دستههای عزا به جز حجله، حجلهگاهی شبیه عماری بزرگ میگرداندند. دورادور حجلهگاه را با پارچة سیاه میپوشاندند و شبیه نعش حضرت قاسم را در جلوی آن میخواباندند.5 مردم برخی از شهرهای استان هرمزگان در روز عاشورا مراسم حجلهگردانی و رقص حجله ترتیب میدهند.6 در برخی تعزیهها از حجله استفاده میكنند. مثلاً در تعزیة «حضرت قاسم» حجلهای با پوشش رنگین و در تعزیة «شهادت علیاكبر» و «حجةالوداع» حجلههایی با پوشش سیاه به كار میبرند.7
مآخذ:
1. بلوكباشی، علی. نخلگردانی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1383ش، ص29.
2. معین، محمد. فرهنگ فارسی. تهران: امیركبیر، 1357ش، ذیل «كلّه»، 3/3042.
3. بلوكباشی، همانجا، 30.
4. همان، نیزنك: انوری، حسن. فرهنگ بزرگ سخن. تهران: انتشارات سخن، 1381ش، ذیل حجله، 3/2474.
5. فقیهی، علیاصغر. تاریخ جامع قم: تاریخ مذهبی. قم: اسماعیلیان، 1350ش، 279- 280.
6. بلوكباشی، همانجا.
7. شهیدی، عنایتالله. پژوهشی در تعزیه و تعزیهخوانی: از آغاز تا پایان دورة قاجار در تهران. با همكاری و ویرایش علمی علی بلوكباشی. تهران: دفتر پژوهشهای فرهنگی، 1380، 409.
علی بلوکباشی