شرق
شرق، روزنامهای اجتماعی، انتقادی و تندرو. سیدضیاءالدین طباطبائی آن را بنیان نهاد و نخستین شماره این روزنامه كه نحوه انتشار آن روزانه بود، در 14 رمضان 1327ق / ؟ م منتشر شد (صدرهاشمی، ص61).1 شرق روزنامهای تندرو بود و پس از انتشار 64 شماره در سال اول انتشار خود از سوی وزارت داخله توقیف گردید (صدرهاشمی، ص61/ محیط طباطبائی، ص154).2 شرق پس از این توقیف در تاریخ 5 ربیعالاول 1328 دوباره منتشر شد و این بار علیرغم نحوه انتشار روزانه آن، در هفته سه شماره چاپ و منتشر میشد. (صدرهاشمی، ص62).3
شرق برای بار دوم در جمادیالاول 1328 براساس حكمی از سوی نظمیه توقیف گردید كه علت آن انتقاد شدید و تندی بود كه روزنامه نسبت به تشكیل كابینه كرده بود. توقیف این بار شرق اعتراض تعدادی از مدیران جراید را به دنبال داشت (محیط طباطبائی، ص163/ صدرهاشمی، ص63).4 افزون بر این تعدادی از اهالی تهران هم در نامهای به مجلس شورای ملی در دفاع از اركان مشروطیت از توقیف روزنامه شرق اظهار نارضایتی كردهاند (بیات و كوهستانینژاد، ص78).5 در همان حال از میان تجار و اصناف نیز كسانی نسبت به درج مقالاتی علیه خود در شرق اعتراض كرده و خواستار رسیدگی به آن شدهاند (همانجا).6 شرق برای بار سوم در 10 جمادیالثانی 1328ق منتشر شد و این بار صفحه چهارم روزنامه به زبان فرانسه بود كه در توضیح علت آن در همان شماره، گفته شده كه آگاهی افكار عمومی اروپا دلیل این موضوع بوده است (صدرهاشمی، ص63).7 روزنامه شرق پس از انتشار شماره 106 خود در 21 شعبان 1328 برای همیشه توقیف شد و «برق» جایگزین آن گردید. (صدرهاشمی، ص63، طباطبائی، ص154).8 در پارهای از منابع انتشار شرق را پس از توقیف رعد دانستهاند (خمامیزاده، ص262)9 كه درست نیست و بر تقدم انتشار شرق بر «برق» و «رعد» تأكید شده است. (صدرهاشمی، ج2، ص11).10
مآخذ:
1. صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. جلد سوم، چاپ دوم 1364، اصفهان: انتشارات كمال.
2. صدرهاشمی، محمد. تاریخ جراید و مجلات ایران. جلد دوم، چاپ دوم 1364، اصفهان، انتشارات كمال.
3. محیط طباطبائی، محمد. تاریخ تحلیلی مطبوعات ایران. چاپ دوم 1375، مؤسسه انتشارات بعثت.
4. بیات، كاوه و كوهستانینژاد، مسعود. اسناد مطبوعات (1330- 1286هـ. ش). جلد دوم، چاپ 1372، سازمان اسناد ملی ایران.
5. خمامیزاده، جعفر (ترجمه و تدوین). روزنامههای ایران از آغاز تا 1329هـ.ق/ 1289هـ.ش. برداشتی از فهرستهای هـ. ل. رابینو.
مسعود عرفانیان