سید محمد طباطبایی
طباطبايي، سيد محمد، از رهبران مشروطه (1258-1340ق)، فرزند سيد صادق طباطبايي.
طباطبايي به ميرزا سيد محمد «سنگلجي» معروف بود. اصلاً همداني و اجدادش از روحانيان بانفوذ دورة قاجار بودند.1 در كربلا زاده شد و در همدان و تهران نزد پدرش و ميرزا ابوالحسن فقه و اصول را نزد ميرزا ابوالحسن جلوه آموخت. در سامراء با كسب درجة اجتهاد از ياران ميرزاي شيرازي شد.
در جهت محدوديت سياسي روحانيان پس از نهضت تنباكو توسط ناصرالدين شاه به تهران آمد. به خاطر افكار اصلاحگرانه و دوستي با سيد جمالالدين اسدآبادي به جمهوريت و قانونخواهي متهم شد.2 رهبري ديني مهاجرتها و مشروطهخواهي را بر عهده داشت.3 به بناي مدرسة اسلاميه و حوزة اسلاميه پرداخت.4 مخالف تحصن تجار در سفارت انگليس بود.5 تنها روحاني در بين سه مجتهد بود كه با مادة نظامنامه در تساوي حقوق عمومي موافقت كرد.6 وكيل مجلس شوراي ملي در دورههاي اول و دوم و سوم بود.7 پس از به توپ بسته شدن مجلس به مشهد تبعيد شد. با حملة روس و انگليس به ايران در جنگ جهاني اول به كرمانشاه هجرت كرد و با سقوط بغداد به همراه اعضاء دولت موقت به استانبول رفت. در اواخر 1336 به تهران بازگشت و در 1340ق درگذشت.
مآخذ:
1- صفائي، ابراهيم. رهبران مشروطه. تهران: انتشارات جاويدان علمي، چ 1، 1343، ص 207-220.
2- كرماني، ناظمالاسلام. تاريخ بيداري ايرانيان. تهران: آگاه، چ 4، 1362، بخش اول، ص 60-65.
3- كسروي، احمد. تاريخ مشروطة ايران. تهران: اميركبير، چ 9، 1351، ص 48-51.
4- دولتآبادي، يحيي. حيات يحيي. تهران: انتشارات كتابخانة ابن سينا، بيتا، ج 2، ص 34-37.
5- ملكزاده، مهدي. تاريخ انقلاب مشروطيت ايران. تهران: علمي، چ 2، 1363، ج 2، ص 246-295.
6- معاصر، حسن. تاريخ استقرار مشروطيت در ايران. تهران: انتشارات ابن سينا، 1352، ص 339.
7- علوي، سيد ابوالحسن. رجال عصر مشروطيت. به كوشش حبيب يغمايي، تهران: اساطير، چ 1، 1336، ص 71.
میرحواس احمدزاده