تئاتر فردوسی
تئاتر فردوسي، از تماشاخانههاي غيرسنتي در تهران. اين تماشاخانه در 1324ش. با نظارت عبدالحسين نوشين و به كوشش عمويي و وثيقي (صاحب آن) براي اجراي نمايشهاي غيرسنتي و نمايشنامههاي فرنگي تأسيس شد.
محل اين تماشاخانه در كوچهي باربد در لالهزار بود و گروه بازيگران نوشين گردانندگان آن را در اجراي نمايش ياري ميكردند. نوشين در همين تماشاخانه براي آموزش بازيگري، كلاسهاي بازيگري ترتيب داد.1
اولين نمايش گروه فردوسي، «پرندة آبي» با موفقيت همراه بود و طليعهي تئاتري نوين را نويد ميداد.
براي اولين بار در ايران در تماشاخانه فردوسي سنگردان تعبيه شد و با آن زمان فواصل پردهها به حداقل رسيد. سنگردان از يك طرف و اجراي نمايشهايي با كيفيت بالا از طرف ديگر، سيل علاقهمندان به نمايش را از تهران و حتي از شهرهاي دور به اين تماشاخانه كشاند.2
شبي از شبها، نعمتالله جهانبانويي (روزنامهنگار)، به وثيقي پيشنهاد انتشارات مجلهاي را ميدهد به شرطي كه در مشي سياسي مجله دخالت نكند، وليكن صاحب امتياز مجله باشد. پس از صدور امتياز «مجلهي فردوسي» به نام وثيقي، او يكي از اتاقهاي تماشاخانه را براي انتشار مجله در اختيار جهانبانويي، مدير مسؤول و فرجالله نوحي سردبير مجله ميگذارد. انتشار مجلهاي به نام فردوسي با چاپخانه، تماشاخانه و خياباني همنام آن اثر مثبتي در افكار عمومي گذاشت و باعث اعتبار بيشتر آن شد. هر شب دو رديف لُژ بالكن تئاتر فردوسي نيز در اختيار مجلهي فردوسي گذاشته شده بود.3 و 4
تعدادي از نمايشهاي گروه فردوسي عبارتند از: مستنطق (از ج پريستلي، كارگردان: عبدالحسين نوشين، آبان 1326). ولپن (از بنجانسن كارگردان: عبدالحسين نوشين، دي 1326). توپاز (مردم) (از مارسل پانيول. كارگردان: عبدالحسين نوشين، اسفند 1326). چراغ گاز (كارگردان عبدالحسين نوشين). دختر شكلات فروش (كارگردان حسين خيرخواه).5
لرتا هايراپتيان، مهين اسكويي، مصطفي اسكويي، توران مهرزاد، حسين خيرخواه، حسن خاشع، صادق شباويز، محمدعلي جعفري، محمد تقي كهنمويي، محمد عاصمي، جلال رياحي، خامنهاي، مهين ديهيم، محمدعلي محمدي، نصرتالله كريمي، پرخيده، تفكري، ايران عاصمي، منوچهر كيمرام، عزتالله انتظامي، مهدي اميني، رضا رخشاني از هنرمندان بازيگر تئاتر فردوسي بودند. اين تماشاخانه در 1332ش به جهت سياسي تعطيل شد و تئاتر تفكري در آن محل گشايش يافت.6
منابع و مآخذ:
1- شهرياري، خسرو: كتاب نمايش، تهران، اميركبير، چاپ اول 1365، دفتر دوم (ه- ي)، ص 406.
2- من و زندگي: خاطرات مرتضي احمدي، تهران، ققنوس، چاپ اول 1378، صص 154 و 155.
3 و 4- سپيد و سياه: شماره 12 (مسلسل 734)، جمعه 28 مهر ماه 1346، ص 41 و بخارا: شماره بيستم، مهر و آبان 1380، صص 181 و 182.
5- جادوي صحنه: زندگي تئاتري عزتالله انتظامي، به كوشش اعظم كيانافراز، تهران، نشر افراز، چاپ اول 1383، صص 264 و 265.
6- شهرياري، خسرو: كتاب نمايش، همانجا.
محمود عزیزی