معین البکاء
معين البكاء، يا تعزيه گردان. عنواني براي كارگردان تعزيه و استاد هدايت كنندة تعزيه خوانان.
تعزيه به دستور و زير نظر معينالبكاء اجرا ميشده است كه نسخههاي تعزيه را تنظيم و تنقيح ميكند و عيب و نقص كلامي آنها را اصلاح مينمايد.1
تعزيه كه در دورهي قاجار، دچار يكنواختي شده بود، به دست ميرزا محمد تقي تعزيهگردان در آن تحولي ايجاد شد. بعد از او، برادرزادهاش، ميرزا محمد باقر معينالبكاء (بيضايي او را به اشتباه پسر محمدتقي خوانده است) ابداعاتي در تعزيه به وجود آورد كه موجب ارتقاء سطح ارزشهاي اجرايي تعزيه گرديد و از اين رو، عنوان معين البكاء به معني كارگردان تعزيه عموميت يافت.2
لقب معينالبكاء را قبلاً ميرزا محمد تقي داشته است، زيرا در نسخههاي تعزيه تكيه دولت مكرراً نام او را معينالبكاء بزرگ آوردهاند.3 ميرزا محمدتقي تعزيهنامههاي قديم را از لحن عامرانه درآورد و به آنها جنبة اعيانيت داد.4
معينالبكاء بايد با موسيقي و دستگاههاي موسيقي، آن چنان آشنا باشد كه بداند شبيه خوانان ابياتي كه ميخوانند در كدام دستگاه، كدام گوشه و در چه وزني و با چه لحني است. احتمالاً اعمال سليقه و ايجاد تغييرات جزئي در راستاي بهبود سطح كيفي موسيقي اشعار از وظايف معينالبكاء بوده است.5
سيد احمدخان، سيدعبدالباقي بختياري، حاج سيد مصطفي ميرعزاء و آقا سيدكاظم ميرغم از ديگر تعزيه گردانان دوران ناصرالدين شاه و مظفرالدين شاه بودند كه شهرت فراواني داشتند.6
مأخذ:
1- دايرهالمعارف فارسي. به سرپرستي غلامحسين مصاحب، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ سوم 1381، جلد اول
(1- س)، ص 648.
2- بيضايي، بهرام. نمايش در ايران، تهران، كاويان، 1344، ص 142 و 143.
3- شهيدي، عنايتالله، پژوهشي در تعزيه و تعزيهخواني، تهران: دفتر پژوهشي فرهنگي، 1380، ص 726.
4- دايرهالمعارف فارسي. به سرپرستي غلامحسين مصاحب، تهران، شركت سهامي كتابهاي جيبي، چاپ سوم 1381، جلد اول
(الف- س)، ص 648.
5- رستاخيز جوان. موسيقي در تعزيه، تحقيقي از رضا قاسمي، شماره 90، پنجشنبه 15 ارديبهشت 2536 (1356)، ص 71.
6- دايرهالمعارف فارسي، 647- 648.