اسدی طوسی

اسدی طوسی (ح 465 ق / 1073م)، شاعر، لغت شناس، کاتب.

حکیم ابومنصور (ابونصر) علی بن احمد اسدی طوسی از شاعران نامدار سده 5 ق و بزرگ‌ترین حماسه سرای ایران پس از فردوسی است^[۱]. او در طوس زاده شد. با مطالعه دواوین گذشتگان و پیدا کردن لغات نایاب در فن لغت تبحر یافت. به علوم و نظم ونثر عرب نیز آگاه بود و در ریاضی، به ویژه فلسفه الهی دستی داشت^[۲]. در آغاز شاعری به دلیل انقلابات در خراسان و تسلط سلاجقه بر آن دیار و برافتادن غزنویان از آن سامان خراسان را ترک گفت و به آذربایجان رفت. در آنجا به دربار شاهان و امیرانی چون امیر ابودُلَف شیبانی، حکمران نخجوان و امیر شجاع الدوله ابوشجاع منوچهر، پادشاه شدادی ارمنستان (ح 456ـ ح 503ق / 1064-1109م) پیوست^[۳]. سرانجام در سرخاب تبریز درگذشت و در محلی که اکنون مقبرهالشعرا نامیده می‌شود، به خاک سپرده شد^[۴].

اشعار اسدی سبک او شامل معانی تازه و ترکیبات غیر مبتذل و ابیات مشحون به تشبیه، مجازهای تازه و صنایع لفظی و معنوی است. از آثارش می‌توان گرشاسب نامه که در 458ق / 1066م به نام امیر ابودلف به شیوه شاهنامه فردوسی و در حدود 9000 بیت سروده شده، قصاید مناظره (مناظرات) شامل چهار قصیده در مناظره آسمان و زمین، مغ و مسلمان، ‌تیر و کمان و شب و روز و لغت فرس، کهن‌ترین لغت‌نامه در لغات فارسی را نام برد^[۵]. افزون بر این، ‌اسدی در 447ق / 1055م الابنیه عن حقایق الادویه ابومنصور موفق هروی را کتابت کرد^[۶]^[۷]^[۸].

مآخذ

سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ وتاریخ ایران. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، ج 1، ص 161.
فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی‌، چ 2، 1350، ص 440ـ 441.
صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 405ـ 406.
خطیبی، ابوالفضل. بررسی آثار اسدی طوسی و ارتباط آنها با فرهنگ و زبان‌های باستانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، 1375، ص 21.
فروزانفر. همان. ص 439، 440، 443، 449 و 453.
بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 106. و نیز نگ: اسدی طوسی، ‌ابونصرعلی. لغت فرس. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری، 1336؛ همان. گرشاسب نامه. به کوشش حبیب یغمایی، تهران:‌ طهوری، چ 2، 1354.

ابوالقاسم رادفر

↑ سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ وتاریخ ایران. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، ج 1، ص 161.
↑ فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی‌، چ 2، 1350، ص 440ـ 441.
↑ صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 405ـ 406.
↑ خطیبی، ابوالفضل. بررسی آثار اسدی طوسی و ارتباط آنها با فرهنگ و زبان‌های باستانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، 1375، ص 21.
↑ فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی‌، چ 2، 1350، ص 439، 440، 443، 449 و 453.
↑ بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 106.
↑ اسدی طوسی، ‌ابونصرعلی. لغت فرس. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری، 1336.
↑ اسدی طوسی، ‌ابونصرعلی. گرشاسب نامه. به کوشش حبیب یغمایی، تهران:‌ طهوری، چ 2، 1354.

[1] سادات ناصری، حسن. سرآمدان فرهنگ وتاریخ ایران. تهران: شورای عالی فرهنگ و هنر، 1353، ج 1، ص 161.

[2] فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی‌، چ 2، 1350، ص 440ـ 441.

[3] صفا، ذبیح الله. تاریخ ادبیات در ایران. تهران: ابن سینا، چ 4، 1347، ج 2، ص 405ـ 406.

[4] خطیبی، ابوالفضل. بررسی آثار اسدی طوسی و ارتباط آنها با فرهنگ و زبان‌های باستانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی، 1375، ص 21.

[5] فروزانفر، بدیع الزمان. سخن و سخنوران. تهران: خوارزمی‌، چ 2، 1350، ص 439، 440، 443، 449 و 453.

[6] بیانی، مهدی. کارنامه بزرگان ایران. تهران: اداره کل انتشارات و رادیو، 1340، ص 106.

[7] اسدی طوسی، ‌ابونصرعلی. لغت فرس. به کوشش محمد دبیرسیاقی، تهران: طهوری، 1336.

[8] اسدی طوسی، ‌ابونصرعلی. گرشاسب نامه. به کوشش حبیب یغمایی، تهران:‌ طهوری، چ 2، 1354.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]