تاریخ سیستان

تاريخ سيستان، در شرح تاريخي بناي شهر و آباداني، نام‌ها، حدود و رستاق‌ها و نيز تاريخ زندگي بزرگان، پيامبران و داستان‌هاي مذهبي.¹

اين كتاب يكي از آثار معتبر فارسي و قسمت‌هايي از آن در شمار بهترين آثار نثر پارسي سدة 4 و اوايل سدة 5 ق است.² تاريخ سيستان شامل دو قسمت جدا از يكديگر و دو سبك از دو دورة متفاوت است كه توسط دو تن ناشناخته نوشته شده است. بخش اول آن حوادث تاريخي تا 444-445ق / 1052-1053م و بخش دوم كتاب رويدادهاي تاريخي تا 725ق / 1325م را در بر دارد.³ چون نويسندگان مطالب را به شيوه‌اي طبيعي نوشته‌اند و در مراعات سبك نگارش و ترك لغات فارسي عمد نداشته‌اند، متن آن يكدست نيست.⁴ ويژگي‌هاي كتاب در انشا و نحو و صرف بسيار است. قواعد و انشاء و دستور آن با قديم ترين كتاب‌هاي فارسي مانند نثر بلعمي در ترجمة تاريخ طبري^* و حدود العالم^* شباهت دارد.⁵ برخي گفته‌اند كه شايد از عربي برگردانيده شده است، اما دليل قطعي در اين باب در دست نيست. اولين بار در 1299-1302ق در پاورقي روزنامة ايران و سپس به كوشش ملك‌الشعراي بهار در 1314ش به چاپ رسيد.⁶

مآخذ:

1. خانلري (كيا)، زهرا. فرهنگ ادبيات فارسي دري. تهران: بنياد فرهنگ ايران، 1348، ص 117.
2. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: فردوسي، 1363، ج 1، ص 632.
3. همانجا.
4. بهار (ملك‌الشعرا)، ‌محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتابهاي پرستو، چ 4، 1355 (2535)، ج 2، ص 45.
5. بهار (ملك‌الشعرا)، محمدتقي. مقدمه بر تاريخ سيستان. تهران: زوار، 1314، ص يد ـ يه.
6. مصاحب، ‌غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. تهران: فرانكلين، 1345، ج 1، ص 596.

ابوالقاسم رادفر