سیاست نامه

سياست نامه، يا سيرالملوك/ از آثار با ارزش نثر فارسي (در سدة 5ق/ 11م) و آيين مملكت‌داري و فرمانروايي است.¹ تأليف خواجه نظام الملك طوسي^* (408 / 410 ـ 485ق/ ؟م)، خواجه نظام‌الملك اين اثر را در اواخر سدة 5ق در 51 فصل به نگارش درآورد.² اين كتاب پس از قتل خواجه نظام‌الملك، وزير بزرگ سلجوقي مدون شد.³ اين اثر به چند دسته: 1ـ پند و اندرز ، 2ـ نقل‌هايي از قرآن مجيد، حديث‌ها و گفته‌هاي مشاهير ، 3ـ حكايت‌هاي كوتاه، 4ـ حكايت‌هاي بلند، 5ـ شرح وقايع عهد نويسنده ، 6ـ روايات تاريخي و 7ـ تفسير، تقسيم مي‌شود.⁴ صاحب‌نظران دو ويژگي عمده از نظر سبك بيان براي سياست‌نامه قائل شده‌اند: 1ـ ساختار واژگاني و نحوي آن كه چون نثر بلعمي ساده و روان است، 2ـ از نظر ساختار معنايي و تمهيدات ادبي اندكي تازگي در آن ديده مي شود و به نثر بيهقي شباهت دارد.⁵ نظام‌الملك در سياست‌نامه خود از لحاظ صرف و نحو و جمله‌بندي كمتر از بيهقي و ابونصر مشكان از زبان عربي تأثير پذيرفته و در كتابش  از جمله‌هاي پيچيدة بيهقي اثري نيست⁶ سياست‌نامه را مي توان چكيدة انديشه‌ها و سليقه‌هاي نظام‌الملك دانست.⁸ از مهم‌ترين چاپ‌هاي آن، چاپ‌هاي شفر (پاريس، 1891م)، عباس اقبال (تهران، 1320ش)، ‌عبدالرحيم خلخالي (تهران، 1310ش) و مرتضي مدرسي چهاردهي (تهران، 1334ش) هستند.⁹

مآخذ:

1. طبري ، محمدعلي. زبدةالآ‎ثار. ‌تهران: اميركبير، 1372، ص238.
2. صفا، ذبيح الله. تاريخ ادبيات در ايران. تهران: ابن سينا، چ 4، 1347، ج2، ص904.
3. يوسفي، غلامحسين. ديداري با اهل قلم. تهران: علمي، چ5، 1375، ج1، ص119.
4. خواجه نظام الملك طوسي. سيرالملوك يا سياست‌نامه. به اهتمام هيوبرت دارك، تهران: بنگاه ترجمه و نشر كتاب، 1340،  ص 21 ـ  25 (به اختصار).
5. تميم‌داري، احمد. كتاب ايران؛ تاريخ ادب پارسي. تهران: انتشارات بين المللي الهدي، چ1، 1379، ص126.
6. بهار(ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك شناسي. تهران: كتاب‌هاي پرستو، چ4، 2536 (1356)، ج2، ص 96.
7. يوسفي، غلامحسين. همان‌جا.
8. خواجه نظام الملك طوسي . سيرالملوك يا سياست نامه. همان، ص9 ـ10.

ابوالقاسم رادفر