سدیدالدین محمد عوفی

عوفي، ‌سديدالدين محمد ‌بخاري (د پس از 630ق / 1233م)، تذكره‌نويس، شاعر.

سديدالدين يا نورالدين محمد بن محمد از اعقاب عبدالرحمان بن عوف، صحابة مشهور پيامبر (ص) بود و به همين سبب خاندانش به عوفي شهرت يافتند.¹ جدّش امام ابوطاهر يحيي نيز از دانشمندان بود و در علم حديث و معرفت انساب عرب و اسامي رجال تبحّر داشت. عوفي در بخارا زاده شد،² و در آنجا به تحصيل علوم ادبي، عربي و حديث پرداخت. پس از آن در 597ق / 1201م به سمرقند رفت و ديوان انشاي قلج ارسلان ابن قلج طمغاج خان (د 609ق / 1212م) را به عهده گرفت.³ حدود 600ق / 1204م از فرارود به شهرهاي خوارزم، مرو، نيشابور، ‌هرات، ‌اسفزار، اسفراين و شهر نو در خراسان و به سيستان، ‌فره و غزنين سفر كرد. در 603ش / 1207م در نيشابور به وعظ و تذكير مشغول بود.⁴ تا 612ق / 1215م در سجستان (سيستان) سكنا داشت. سپس ظاهراً به بخارا بازگشت و بعد از طريق خراسان، غزنين، سند و گجرات به لاهور رفت و به خدمت عين الملك فخرالدين حسين اشعري، وزير ناصرالدين قُباجَه پيوست.⁵ تذكرة مشهور خود لباب الالباب را نيز به نام عين الملك تأليف كرد. پس از 625ق / 1227م به خدمت شمس‌الدين اِلْتَتْمِش درآمد و كتاب جوامع الحكايات و لوامع الروايات خود را به نام وزير وي نوشت.⁶ عوفي شاعر نيز بود، اما بيشتر در نثر مهارت داشت. كتاب منظوم مدايح السلطان و ترجمة الفرج بعد الشده، نوشتة قاضي محسن تنوخي از عربي به فارسي از ديگر آثار وي هستند.⁷

مآخذ:

1. قزويني، محمد. مقدمه بر لباب الالباب عوفي. به كوشش ادوارد براون، ‌ليدن: بريل، 1324ق / 1906م، ‌ج 1، ص يج (مقدمه).
2. همو. مقدمه بر جوامع الحكايات و لوامع الروايات عوفي. به كوشش محمد معين، تهران: ابن سينا، 1340، بخش اول، ‌ص 6و8 (مقدمه).
3. دانشنامة ادب فارسي در آسياي مركزي. به كوشش حسن انوشه، تهران: مؤسسه فرهنگي و انتشاراتي دانشنامه، 1375، ص 625.
4. عوفي، ‌محمد. جوامع الحكايات و لوامع الروايات. همان، ص 12.
5. مصاحب، غلامحسين. دايرةالمعارف فارسي. ج 2، ص 1785.
6. براون، ادوارد. از سنايي تا سعدي. ترجمة ‌غلامحسين صدري افشار، تهران: مرواريد، 1351، ص 165.
7. بهار (ملك الشعرا)، محمدتقي. سبك‌شناسي. تهران: كتاب‌هاي پرستو، 1355، ‌ج 3، ص 37.
   ابوالقاسم رادفر