کارنامه اردشیر بابکان
كارنامة اردشير بابكان (پهلوي كارنامگ ارتخشير پاپكان kārnāmag artaxšire pāpakān)، نام كتابي به زبان پهلوي دربارة زندگي و جنگهاي اردشير يكم ساساني (حك 226-241م).
اين كتاب كه احتمالاً در اواخر دورة ساساني و بر اساس روايات كهنتري در فارس نوشته شده، آميختهاي از تاريخ و افسانه دربارة اردشير ساساني يا اردشير بابكان، مؤسس سلسله و اولين پادشاه ساساني است. كتاب با چگونگيوضعيت ايران پس از حملة اسكندر و حكومت اشكانيان آغاز ميشود. بخش ديگر آن به ترتيب به نبردهاي اردشير با شاهان محلي ديگر مانند شاه كردان مادي، كرم هفتواد، مهرگ فرمانرواي فارس، ولادت شاپور پسر اردشير و نيز تولد هرمز پسر شاپور ميپردازد. افزون بر اين، از شهرهايي كه بهدست اردشير ساخته شده، ياد ميكند.1 تاريخ تأليف آن پيرامون 600 م است.2
نثر آن ساده و به شيوة نويسندگان متأخّر است. در سراسر آن تأثير زبان فارسي ديده ميشود. مسعودي آن را الكارنامج خوانده است.3
ساختمان داستان با آنچه در شاهنامه فردوسي آمده، همسان است. تقريباً هرپاره از داستان و حتّي هر جملة آن در شاهنامه تكرار ميشود.4
مآخذ:
- تفضّلي، احمد. تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام. به كوشش ژاله آموزگار. تهران: سخن، 1376، ص 260-262.
- صفا، ذبيحالله. حماسهسرايي در ايران. تهران: اميركبير، 1352، ص 44.
- تفضّلي. همانجا.
- سميعي، احمد. ادبيات ساساني. تهران: دانشگاه آزادايران، 1355، ص 44. نيز نك: اكبرزاده، داريوش. شاهنامه و زبان پهلوي. تهران: پازينه، 1379، ص 27ـ101؛تميمداري، احمد. داستانهاي ايراني. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي حوزة هنري، 1379، ج 1، ص 125ـ132. ابوالقاسم رادفر